Het dierenleven kent geen begrafeniswezen

Tijdens Allerzielen bleek het weer. Het verschil tussen mens en dier is dat mensen weten dat ze doodgaan. Dieren weten dat niet. Er is dan ook geen begrafeniswezen in het dierenrijk, hoewel daar net zo hard gestorven wordt als bij ons.

Een van de meest fascinerende vragen over de Neanderthalers is of ze hun doden nou wel of niet begroeven. Wij doen dat in elk geval wel en rond het kerkhof wordt heel wat afgefilosofeerd, het scherpst door Cioran. "De Dood", schrijft hij, "is een beloning voor al die mensen die niks bereikt hebben, die ook helemaal niks wilden bereiken, de Dood geeft ze gelijk: hij is hun eindoverwinning, want zie je wel: het eindigt allemaal op het kerkhof.

Maar voor de anderen, de strebers die multinationals opzetten of oorlogen veroorzaakten, de idealisten die filosofieën verkondigden, wereldschokkende romans en kunstwerken voortbrachten, voor al die harde werkers die een leven lang ploeterden om te slagen in hun onderneming en die dat ook lukte, voor hen is de Dood een klap in hun gezicht. Stakkers zijn het die aan het eind van de race in precies dezelfde conditie het pand worden uitgedragen als de sukkels die ze eerder zo triomfantelijk voorbij streefden."

Cioran was de kampioen van het hogere sarcasme en hoe onweerlegbaar dit ook klinkt, ik geloof er niks van, of liever: ik wil dit niet horen. Wat Cioran zegt, is maar een halve waarheid. De Dood vernietigt een mens, zeker, maar het is de wetenschap van deze aanstaande vernietiging die ons overeind houdt. Het besef dat u er ooit niet zult zijn, jaagt u elke ochtend weer het bed uit. Want als u wist dat uw leven nooit zou ophouden dan is er altijd nóg een dag, en dan kun je net zo goed niets doen als iets doen. Zo bezien is de Dood niet alleen de vernietiger, maar ook de gangmaker in ons leven.

Helaas speelt de Dood deze rol op een ondraaglijk slordige manier. Het zou zo aardig zijn als hij alleen maar optrad in de gedaante van een verlosser die hoogbejaarde mannen en vrouwen de last van een veel te zwaar geworden leven uit handen nam. Ik ga nogal eens om met negentigjarigen en ik ken eigenlijk niemand van die leeftijd die de Dood als een aartsvijand beschouwt, hij is eerder een ondoorgrondelijke vriend van wie men iets goeds verwacht. Nee, in de ouderdom kan de Dood geen kwaad, maar dat ligt anders als hij in onbegrijpelijke achteloosheid een jong leven opeist door een ziekte of een ongeluk. Wij zijn op aarde onder andere om ons voort te planten. De vreugde die voortplanting geeft, het verwekken zit daar ook bij natuurlijk, zit net zo diep in ons DNA ingeweven als onze behoefte aan zuurstof. Als deze instinctieve, dat wil zeggen niet aangeleerde, vreugde wordt vernietigd door het verlies van een jong leven dan is de pijn het ergst en dan zien we de Dood in zijn gruwelijkste gedaante.

Ik heb nog nooit iets gehoord dat opgewassen is tegen een te vroege dood. Bestaat er dan zoiets als een tijdige dood? Ik denk het wel. Als je kinderen op hun voeten geland zijn en zelf aan kinderen willen beginnen, dan is het in zekere zin je tijd. Ja, maar de kleinkinderen? Niet zeuren, zegt de Dood, want als ik over twintig jaar terugkom, begin je over de achterkleinkinderen.

Nee, zei een collega laatst, voorbij een zekere leeftijd staan we allemaal in de rij voor het hek van het kerkhof. Ik zie helemaal geen hek, was mijn antwoord. Dat komt doordat jouw kop al door de spijlen heen steekt, was haar verklaring.

Wij weten niet veel meer dan dat we de Dood als een loodzware kogel achter ons aan slepen. Hij houdt ons laag bij de grond. Aan het eind trekt hij ons zelfs helemaal de grond in. Maar als we ons van hem zouden losmaken, dan zouden we wegzweven in een betekenisloos niets. Het is een absurd arrangement.

Is er niet een methode die je helpt om met de Dood om te gaan? Ik weet het niet. Voor ons sterfelijkheidsbesef geldt wat Napoleon zei over bajonetten: je kunt er van alles mee doen, behalve erop zitten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden