Het devies van Zeman: negeer alle kritiek

Machtsbeluste Tsjechische president legt zich niet neer bij stemming parlement

De Tsjechische president Milos Zeman wil de geschiedenis ingaan als redder; als man die de Tsjechen weer vertrouwen in de politiek heeft gegegeven. Om dat doel te bereiken, gaat de kettingroker meedogenloos te werk en riskeert hij een politieke crisis.

Sinds zijn aantreden in januari negeert Zeman - knecht in het Tsjechisch - de macht van het parlement. Van de media trekt hij zich evenmin iets aan. Zo drukte hij ministers onlangs op het hart 'kritiek van journalisten te negeren, want zij hebben nog nooit in hun leven iets nuttigs gedaan'.

Zijn machtsbeluste houding heeft volgens Oost-Europakenner Fernando Casal Bértoa van de Universiteit Leiden te maken met het feit dat Zeman zichzelf wil bewijzen tegenover het volk: "De Tsjechen hebben hun vertrouwen in politici al heel lang geleden verloren. Dat heeft te maken met de talloze corruptieschandalen waar ze allemaal bij betrokken zijn. Ook het EU-lidmaatschap heeft de Tsjechen niet gebracht waar ze na de val van het communisme op hoopten."

De pogingen van Zeman om meer macht naar zich toe te trekken, gaan niet zonder slag of stoot. Op dit moment is hij verwikkeld in een ruzie met het parlement. Aanleiding daarvoor is de conservatieve, rechtse regering die twee maanden geleden ten val kwam vanwege een corruptieschandaal. Zeman, van linkse huize, zag zijn kans schoon en benoemde, zonder overleg met de rechtse parlementsmeerderheid, een zakenkabinet. Vooral de keuze voor premier Jiri Rusnok - econoom, vriend en voormalig minister van financiën in een vorig kabinet van Zeman - deed de wenkbrauwen fronsen.

Het parlement heeft het zakenkabinet nooit gesteund en gisteren werd de regering-Zeman tijdens een vertrouwensstemming definitief weggestemd. Maar de president legt zich niet bij die stemming neer. Hij wil Rusnok in elk geval behouden totdat de onderzoeken naar de corruptieschandalen waar het vorige kabinet bij betrokken was, zijn afgerond. Onzin, menen de conservatieven in het parlement: Zeman rekt tijd zodat hij zijn politieke agenda uit kan voeren. Dat de 68-jarige linkse populist zich meer denkt te kunnen veroorloven, heeft te maken met het feit dat hij de eerste rechtstreeks gekozen president is. Hij beloofde zijn kiezers actief invloed uit te oefenen op de benoeming van ministers.

Onlangs bemoeide hij zich ook al met de benoeming van nieuwe ambassadeurs. Hij gaf Livia Klausová een post in Slowakije. Zij is de vrouw van oud-president Klaus, die zijn steun uitsprak voor Zeman tijdens de verkiezingen. Ook blokkeerde de president de benoeming van een homoseksuele professor omdat hij te activistisch zou zijn.

Tsjechië is niet het enige Oost-Europese land waar charismatische leiders de politiek naar hun hand proberen te zetten. De Hongaarse premier Orbán heeft met zijn Fidesz-partij de media, de economie en de rechterlijke macht volledig in zijn greep. Hoewel de twee landen volgens Oost-Europakenner Bértoa moeilijk met elkaar te vergelijken zijn - Orbán heeft meer macht dan Zeman en de Hongaarse samenleving is een stuk racistischer - ziet hij wel overeenkomsten tussen de leiders: "Ik noem het het Walesa-syndroom (naar de Poolse vakbondsleider Lech Walesa). Deze mannen willen graag iets veranderen. Daarvoor grijpen ze elke mogelijkheid aan en als het moet misbruiken ze hun macht."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden