'Het denkvermogen van wereldleiders wordt vaak overschat'

De Amerikaanse minister van defensie Chuck Hagel (l), president Barack Obama en de Britse premier David Cameron tijdens de NATO-top in Wales. Beeld ap

'Heeft u nu een strategie, meneer president?' Die vraag plaatste de krant Daily News deze week op de voorpagina. Terwijl het vuur steeds verder oplaait in de brandhaarden van Irak en Oekraïne, lijkt ook de kritiek op Obama een kookpunt te naderen. De Amerikaanse president zou niet daadkrachtig genoeg optreden en te veel wikken en wegen in plaats van een duidelijke strategie te formuleren. Het zijn veelgehoorde verwijten, maar een pasklare oplossing ligt niet voor het oprapen. Wat moet Obama doen om weer serieus genomen te worden op het politieke toneel?

In de volksmond is zijn voorzichtige aanpak al omgedoopt tot de Obama-doctrine: veel goede voornemens, maar een onduidelijke strategische aanpak waarbij een rode draad lijkt te ontbreken. Historicus Rob de Wijk stelt dat er vanaf het begin 'basale fouten' zijn gemaakt. "Obama had de Amerikaanse troepen nooit terug moeten trekken uit Irak. Hierdoor is een machtsvacuüm ontstaan waar IS handig gebruikt van heeft gemaakt."

De Wijk vindt dat Obama nu tegengestelde signalen uitzendt. "De president roept dat hij de sancties tegen Rusland wil aanscherpen, maar intussen kan hij niet zonder Rusland om tot een oplossing te komen in Syrië en Irak. Die twee zaken gaan natuurlijk niet samen." Als trouwe bondgenoot van Syrië zou Rusland (samen met Iran) een invloedrijke rol kunnen spelen bij een mogelijke uitweg uit de crisis in het Midden-Oosten.

Flinkdoenerij
Volgens De Wijk moet Obama zich beter verplaatsen in zijn tegenstander. "Ik begrijp Poetin tot op zekere hoogte wel. Als je kijkt naar de geschiedenis zie je dat het Westen in grote mate verantwoordelijk is voor de ellende die er nu speelt. Maar Obama spiegelt alle maatregelen voor als een reactie op Poetin, waardoor hij zijn eigen verantwoordelijkheid ontloopt."

In plaats van ferme taal uit te slaan, zou Obama de deur naar Rusland juist open moeten houden, vindt De Wijk. "De rol van de Russen wordt enorm onderschat. Obama zou een doorbraak moeten forceren en een vredesconferentie beleggen, in plaats van te roepen om scherpere sancties. Dat is ultiem stom. We leven in een tijd van flinkdoenerij zonder dat er goed wordt nagedacht. Daar is ook het Nederlandse optreden tegen die djihadstrijders een voorbeeld van. Een stevige actie, maar er zit geen groot plan achter."

Internationale flitsmacht
Toch lijkt de Amerikaanse president voorlopig geen gehoor te geven aan het advies van De Wijk. Tijdens de NAVO-top in Wales hebben de lidstaten ingestemd met een internationale flitsmacht die het Russische gevaar aan de randen van Europa moet afwenden. De troepenmacht moet bestaan uit duizenden militairen die binnen enkele dagen in een conflictgebied kunnen worden ingezet.

De historicus vergelijkt de huidige situatie met het begin van de Koude Oorlog. "Wat er nu gebeurt is tamelijk gevaarlijk. We stevenen af op een majeure crisis met militaire elementen die veel economische schade kan aanrichten. Rusland en Amerika zullen uiteindelijk toch samen moeten leven met oog en respect voor elkaars belangen. Obama moet zijn verantwoordelijkheid daarin nemen, maar het denkvermogen van wereldleiders wordt vaak overschat."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden