Het Cornwall van Barbara Hepworth

Museum Kröller-Müller toont vanaf vandaag sculpturen van Barbara Hepworth. Ze woonde lange tijd in St. Ives, Cornwall. Daar, in haar atelier, liggen hamers en beitels nog klaar alsof ze zo weer aan het werk gaat.

TEKST EN FOTO'S VROUWKJE TUINMAN

Hepworth in Kröller-Müller

'Sculpture for a modern world', in museum Kröller-Müller, is te zien t/m 17 april.

Informatie over het Barbara Hepworth Museum en de beeldentuin: www.tate.org.uk/visit/tate-st-ives/barbara-hepworth-museum. Op 5 en 6 december is het museum gratis geopend vanwege een Winterfestival met koormuziek en lezingen.

In een 18de-eeuws kasteel met uitzicht op zee slapen? Dat kan bij Tregenna Castle Resort, vanaf zo'n 120 euro per nacht (laagseizoen). Een die dag in de haven van St. Ives binnengehaald visje eten doe je bij het Porthminster Cafe - letterlijk óp het strand.

De werkkleding van de assistenten hangt nog in het atelier.

Op een sombere augustusavond in 1939, de regen kletterde tegen de autoruiten, kwamen Barbara Hepworth en haar vier jonge kinderen aan in het havenstadje St. Ives te Cornwall. Ze waren Londen ontvlucht, vóór het gebombardeerd zou worden. Hepworth was niet eerder in St. Ives geweest, maar zou niet meer weggaan uit dit 'barbaarse en magische' landschap.

Veertig jaar na haar dood is Hepworth de belangrijkste culturele attractie van het stadje. Haar beelden staan her en der, ze heeft een eigen museum en de ruige omgeving, gebeeldhouwd door water en wind, maakt duidelijk waardoor de kunstenaar (Hepworth gebruikte nooit de term 'female artist') zich liet inspireren.

St. Ives ligt op een klein uur van het vliegveld Newquay. Een prachtige rit langs een kust vol palmen, met dank aan de warme golfstroom. Er is ook een trein- en busstation - vanaf London doe je er een uur of zes over. Het oude centrum is compact en heuvelachtig, waardoor je om bijna iedere hoek de zee kunt ontwaren. Een steil steegje leidt naar de plek waar Hepworth vanaf 1949 woonde en haar atelier had. Sinds veertig jaar - het jubileum wordt in april 2016 gevierd - is het een museum, precies zoals Hepworth in haar testament vroeg.

Het liefst wilde Hepworth dat op Barnoon Hill na haar dood in 1975 zo min mogelijk veranderd werd. Dat is niet helemaal gelukt, omdat de brand waarbij ze in haar slaap omkwam ook een deel van de woning verwoestte. Maar evengoed krijgt de bezoeker een goed idee, van een kunstenaar die steeds abstracter ging werken, terwijl haar beelden toch onmiskenbaar iets figuratiefs behielden.

Boven, in een ruimte waar ze zowel werkte als sliep, staan houten sculpturen die deels nog in wording waren. Ze glanzen als opgewreven kastanjes. Beneden is het atelier waar het hakwerk (de zeer kleine Hepworth was legendarisch sterk) plaatsvond. Beitels en hamers liggen klaar. Grote brokken steen, waar pas een deel van een kunstwerk uit is opgediept, wachten vergeefs op dat wat de beeldhouwer voor ze in gedachten had. Ernaast is nog een atelier, waar de vormen voor bronzen werden gegoten. De werkkleding van Hepworths assistenten hangt nog aan de kapstok. Het enige wat er sinds 1975 is gebeurd, is afstoffen.

De meeste bezoekers van het museum komen voor de prachtige, semi-tropische tuin. Hepworth zag haar beelden het allerliefst buiten. Waar ze nat worden in de regen, en dan een heel ander oppervlak krijgen. Waar ze slijten door menselijke aanraking (dat mag). Waar ze deels aan het zicht worden onttrokken door bomen, en vooral: waar ze continu een nieuwe relatie aangaan met hun omgeving. Een van de kenmerken van Hepworths beelden zijn de 'gaten' die ze erin aanbracht. Doorkijkjes, zo je wilt. Waardoor je de bijzondere bomen en planten kunt zien, die ze speciaal uitzocht om hun sculpturale kwaliteiten. Bloemen interesseerden Hepworth niet zo, maar bladvormen des te meer. Van een monumentale ginkgoboom tot zich eindeloos oprekkende bamboesoorten, het is alsof elk beeld samen met het groen een voorstelling geeft.

Tot Hepworths grote trots mocht ze op diverse plekken in St. Ives nieuw werk creëren. Praktisch om de hoek van haar huis staat in de Parish Church een van de bekendste: een Madonna met kind. Een terugkerend thema in haar werk: moederschap. Ook in haar abstracte stukken lijken beelden elkaar te koesteren, te beschermen.

Iets verderop, vlakbij het busstation, staat Hepworths brons Epidauros, een 'vorm' (zo noemde ze haar werk graag) die zowel rond als hoekig is en die als een groot oog uitkijkt op zee. Toeristen gebruiken het beeld als instant omlijsting om een foto te maken van het eindeloze water - of natuurlijk van elkaar. Hetzelfde gebeurt voor de Guildhall, een theater- en concertzaal, waar een blik door Dual form je plots bewust maakt van wie er op het bankje erachter zit.

Lopend door het stadje merk je hoe de oorspronkelijke vissersplaats is uitgegroeid tot een artistieke omgeving à la Bergen. Overal zijn galerietjes en plekken waar beeldjes en aardewerk wordt verkocht. En schilderijen 'in de geest van Alfred Wallis', die ándere beroemde kunstenaar van St. Ives. Een wonderlijk man, diepzeevisser en kluizenaar. Niet gehinderd door enig idee van perspectief en verhoudingen maakte hij betoverende paneeltjes. "Om gezelschap te hebben", zei hij erover. Zijn huisje staat er nog en het lokale Tate-museum (helaas momenteel in verbouwing en dus dicht) bezit een aantal werken. Maar vooral heeft Wallis erg veel navolgers, die hun woonplaats vereeuwigen in primitieve stapelingen van huisjes en scheve bootjes, kriskras door elkaar. Een ideaal souvenir.

Een heel ander St. Ives had Barbara Hepworth voor ogen. Haar 'spirituele thuis' bereik je pas echt als je de stad uitgaat, naar de nabijgelegen heuvels. Van hieruit zie je hoe dit stukje Cornwall is omsloten door water. Weidelandschap wordt onderbroken door plotseling uitstekende rotsen en lukraak neergesmeten zwerfkeien. Niet voor niets wandelde Hepworth graag en vaak bij Trencrom Hill en Rosewall Hill. Hier bevonden zich de ruwe stenen waar ze zo van hield - ze werkte veelvuldig in lokale steensoorten - en hier vind je, waar je ook kijkt, de oervormen die ze meenam in haar werk. Rond, hoekig en allebei tegelijk. Uiteindelijk was dit wat Hepworth nastreefde: kunst die samenvalt met de natuur.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden