Het celibaat is een mythe

Psychotherapeut Richard Sipe strijdt al jaren tegen seksueel misbruik in de rooms-katholieke kerk. Hij hoopt dat paus Franciscus het priestercelibaat afschaft.

Op zijn werkkamer hangt een grote foto van zijn ontmoeting met paus Johannes Paulus II, begin jaren negentig van de vorige eeuw. Richard Sipe had zichzelf - vraag niet hoe - op de gastenlijst weten te krijgen van een conferentie in Rome over de celibaatsbeleving van priesters. Daar werd hij voorgesteld aan de Poolse paus. 'Keep up the good work', zei die. Waarschijnlijk had Johannes Paulus II geen idee wie hij voor zich had, anders had hij dat waarschijnlijk nooit gezegd.

Sipe is al zo'n veertig jaar een luis in de pels van de Amerikaanse katholieke kerk en geldt als grootste expert op het gebied van seksueel misbruik door priesters in Amerika. Als een van de eersten bracht hij het fenomeen in de publiciteit en hij werkte als getuigenexpert mee aan tientallen rechtszaken. Zo was hij betrokken bij het proces tegen het aartsbisdom Los Angeles, waar kardinaal Roger Mahony jarenlang misbruikers de hand boven het hoofd hield en weigerde relevante documenten aan de Amerikaanse justitie te geven.

Toch mocht Mahony, tot woede van de slachtoffers, meedoen aan het conclaaf waarin Franciscus tot paus werd gekozen. Sipe: "Ik heb tegenover hem gezeten in de rechtszaal en hij vertelt je de ene na de andere leugen. Midden in je gezicht." Het aartsbisdom Los Angeles werd veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding van 660 miljoen dollar aan bij elkaar 550 slachtoffers. Een record.

Als jonge monnik raakte Sipe geïnteresseerd in de seksualiteitsbeleving van priesters. "Van mijn orde mocht ik psychologie gaan studeren. Ik wilde graag met een wetenschappelijk oog naar het leven van mijn collega's kijken." Hij dacht met engelen te maken te hebben, maar uit zijn onderzoek bleek dat van alle Amerikaanse priesters maar vijftig procent zich aan het celibaat hield. "En dan reken ik masturbatie - een doodzonde volgens de leer van de katholieke kerk - niet eens mee."

En de 'corruptie', zoals Sipe het graag noemt, is doorgedrongen tot de hoogste geledingen van de kerk. Ook bisschoppen en kardinalen houden, net als een deel van hun priesters, de gelovigen aan de leer van de kerk, terwijl zij zelf seksueel actief zijn. "Ik ken een Amerikaanse kardinaal - nog altijd actief - die seminaristen jarenlang meenam naar een buitenhuis en daar seks met ze had. Ze moesten dan wel 'oom' tegen hem zeggen. Een andere kardinaal - hij is inmiddels overleden - had jarenlang een minnares." Een uitzondering, want de meeste Amerikaanse priesters vallen volgens Sipe op mannen.

Homohuwelijk
Tegelijkertijd loopt de katholieke kerk in de Verenigde Staten voorop in de strijd tegen het homohuwelijk. Sipe begrijpt dat wel. "Dat is puur defensief. Het komt te dichtbij. Waarschijnlijk zouden de felste tegenstanders graag zelf een vriend hebben. Ondertussen verschuilen ze zich achter de façade van het celibaat: kijk mij toch eens geen seks hebben. Ze voelen zich superieur, maar velen leiden een dubbelleven. Vergeet niet dat de katholieke kerk een zeer aantrekkelijke omgeving is voor homo's: mannen hebben er alle macht en het merendeel is nog homoseksueel ook. Dit geldt voor Amerika en volgens mij is de situatie in Europa niet anders."

Volgens Sipe is de rooms-katholieke kerk er slecht aan toe. "Ze is als een lichaam in ontbinding waar de wormen uit kruipen. Het leven zit in de wormen en niet meer in het lichaam. De kerk heeft alle geloofwaardigheid verloren als het gaat om het verkondigen van haar seksuele leer. Of het nu gaat om abortus, masturberen, homoseksualiteit of IVF." Hij pleit voor wat hij noemt een Copernicaanse revolutie. "Zoals de oermens dacht dat de aarde plat was, denkt de katholieke kerk nog altijd dat alle seksuele handelingen buiten het huwelijk een doodzonde is. Dat is niet meer vol te houden."

Dan vraagt Sipe hoeveel priesters Nederland heeft. "Zo'n duizend? Bij ons zitten er alleen al zeshonderd in de gevangenis."

Wat ooit in 1983 begon in het kleine bisdom Lafayette in Florida waar een priester zich vergreep aan een misdienaar, groeide uit tot het grootste schandaal in de geschiedenis van de Amerikaanse katholieke kerk. Alleen al aan schadevergoedingen betaalde de Amerikaanse katholieke kerk tot nu toe zo'n 3 miljard euro aan slachtoffers van seksueel misbruik door priesters. Sommige bisdommen konden de last niet dragen en gingen failliet. Bisschoppen traden af en gingen de gevangenis in.

Klerikaal narcisme
De vraag is of de kerkleiding iets geleerd heeft van deze dertig jaar vol ellende. Sipe slaakt een diepe zucht. "Ik wilde dat het waar was. Ik heb altijd gehoopt dat bisschoppen echt om de slachtoffers zouden geven, maar het enige waar ze op uit zijn geweest, is het redden van hun imago en hun reputatie. Natuurlijk hebben ze enorm veel geld betaald aan de slachtoffers, maar dat hebben ze alleen gedaan omdat de rechter hen daartoe dwong. Alle veranderingen die ze hebben doorgevoerd, waren een reactie op iets, niets gebeurde spontaan en werkelijk uit overtuiging. Ze beschouwen zich zelf nog steeds als superieur. Het klerikaal narcisme is een groot probleem in de kerk. Priesters en bisschoppen denken nog steeds dat alles om hen draait. Gelukkig is de nieuwe paus het met mij eens."

Sipe is hoopvol gestemd dat paus Franciscus de hervormingen gaat doorvoeren die volgens hem hard nodig zijn. "Ik ben ervan overtuigd dat het niet lang meer zal duren of de façades in de kerk worden afgebroken. Zijn opmerkingen over homo's laten zien dat er andere wind in het Vaticaan waait. Maar Franciscus moet wel eerlijk zijn en inzien dat het priestercelibaat een mythe is en dat het moet worden afgeschaft."

"Ik besef dat afschaffing van het celibaat niet het wondermiddel is waarvoor velen het houden", zegt Sipe. "Maar het zou de kerk wel een stuk eerlijker maken. En het draait toch allemaal om eerlijkheid. Christus zei al: 'Ik ben de weg, de waarheid en het leven.' De leiding van de kerk kan de waarheid over seks en het gedrag van de clerus niet langer meer aan zijn laars lappen. Denken ze dat we gek zijn of zo?"

Richard Sipe: 'Gelukkig is de nieuwe paus het met mij eens.'

Wie is Richard Sipe?
Richard Sipe (80) was bijna twintig jaar benedictijner monnik. Eind jaren zestig verliet hij de orde om te kunnen trouwen. Als psychotherapeut behandelde hij honderden priesters met seksuele problemen. Ook gaf hij les aan priesteropleidingen. Als getuigenexpert was hij betrokken bij meerdere processen tegen priesters die beschuldigd werden van seksueel misbruik. Zijn boek 'A Secret World' uit 1990 was een van de eerste wetenschappelijke studies naar de celibaatsbeleving van priesters. Sipe woont met zijn vrouw in La Jolla, Californië. Ze hebben een zoon.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden