VoorbeschouwingVerkiezingsnederlaag

Het CDA zet zich schrap: welke conclusies trekt de commissie-Spies?

Verkiezingsbord voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2021.
 Beeld Branko de Lang
Verkiezingsbord voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2021.Beeld Branko de Lang

Het CDA kijkt reikhalzend uit naar het evaluatierapport dat de commissie-Spies zaterdag presenteert over de teleurstellende verkiezingsuitslag in maart. Wat is er gebeurd met het CDA dat een jaar geleden nog vol zelfvertrouwen meende de grootste partij van het land te kunnen worden?

Het is ‘een stilte voor de storm’ in de partij, zeggen veel leden. De interne discussie over koers en toekomst van het CDA kan met het uitkomen van het rapport-Spies pas losbarsten. Ze hopen dat het rapport antwoord geeft op de vragen die de partij nu al maandenlang bezighouden.

Verliep de lijsttrekkersverkiezing eerlijk?

Zijn de klungelig verlopen lijsttrekkersverkiezingen vorig jaar zomer eigenlijk wel eerlijk verlopen? Is Hugo de Jonge inderdaad onder druk teruggetreden als lijsttrekker en waarom werd vervolgens niet de nummer 2 van de lijst, Pieter Omtzigt, lijsttrekker, maar Wopke Hoekstra? Ook leeft de vraag of Kamerleden die ‘niet loyaal’ zouden zijn aan de leiding bewust op een onverkiesbare plaats op de lijst zijn gezet. En hebben de grootste partijsponsoren nu wel of niet invloed uitgeoefend op de inhoud van het verkiezingsprogramma?

Inmiddels is bekend geworden dat miljonair Hans van der Wind niet alleen de grootste sponsor van de partij is maar ook fondsenwerver van het CDA én lid van het campagneteam van Wopke Hoekstra. De commissie-Spies mag duidelijk maken of dit volgens de partijregels wel toegestaan is.

Het is meer dan een geflopte campagne

Het zijn geen kleine vragen waar oud-minister Liesbeth Spies met haar commissie antwoord op mag geven. Interim-partijvoorzitter Marnix van Rij wil dat de commissie “een korte, kernachtige en krachtige evaluatie” geeft. Maar Spies heeft geen gemakkelijke taak. Het gaat immers om meer dan de geflopte campagne en een duiding van de verkiezingsuitslag.

Het gaat over existentiële vragen, over wat er van het CDA overblijft na het vertrek van Omtzigt. Over de manier waarop er bij het CDA eigenlijk met elkaar wordt omgegaan. Het opgestapte Kamerlid Pieter Omtzigt stelt in zijn uitgelekte notitie voor Spies dat hij veel last heeft gehad van het gedrag van zijn partijgenoten. Er werd in groepsapps kwaadgesproken over hem. Partijmedewerkers zouden hebben geweigerd hem te ondersteunen tijdens de lijsttrekkerscampagne, terwijl afdelingen door het team van Hugo de Jonge zouden zijn ingezet om campagne voor hem te voeren. Bovendien bleek uit kabinetsnotulen, die aan het begin van de formatie werden vrijgegeven, dat de voor het kabinet ‘lastige’ Omtzigt volgens CDA-ministers ‘gesensibiliseerd’ moest worden.

Verdwaald in de macht

Het onderwerp ‘partijcultuur’ speelt het CDA al ruim tien jaar parten. De partij heeft geen goed trackrecord in de manier waarop ze omgaat met ‘lastige’ of ‘dissidente’ partijgenoten. In 2010 ging het om het besluit in een VVD-CDA-regering te gaan zitten met de PVV van Wilders als gedoogpartner. Dat besluit leidde tot het historische congres in de Rijnhal in Arnhem, met emotionele oproepen van prominente partijleden om er niet aan te beginnen én emotionele betogen van de partijtop om dat als CDA juist wel te doen. Uiteindelijk steunde twee derde van de leden de gedoogconstructie met de PVV. De dissidente prominenten en Kamerleden raakten uit de gratie en voelden zich vergelijkbaar behandeld als Omtzigt nu. De tegenstanders van regeren met de PVV zijn sindsdien stil, of zijn uit de partij gestapt.

Het CDA ging in 2010 regeren in de omstreden coalitie, maar de partij had met Balkenende wel de verkiezingen fors verloren. De commissie-Frissen kwam toen met een evaluatie. Frissen concludeerde dat het CDA ‘verdwaald was geraakt in de macht’. De macht in de partij lag bij slechts een paar personen, er was te weinig aandacht voor het CDA-gedachtegoed, en er was te weinig interne discussie en te weinig binding met lokale afdelingen. Het zijn conclusies die ook nu zomaar weer in het rapport-Spies kunnen terugkeren.

Lees ook:

Hoe moet het nu verder met het CDA? Drie leden over de toekomst van de partij

Het CDA ging vol vertrouwen met het dreamteam Wopke Hoekstra en Pieter Omtzigt de verkiezingen in, maar alles liep anders. In het CDA wordt een felle discussie verwacht over hoe verder na het vertrek Omtzigt. Drie leden vertellen wat er moet gebeuren

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden