Het CDA vernieuwt. Maar wat daarna?

Fractievoorzitter Van Haersma Buma ©ANP Beeld
Fractievoorzitter Van Haersma Buma ©ANP

Het CDA vergadert vandaag over een nieuwe koers. Maar op de weg van partijvernieuwing liggen valkuilen. De onvrede over samenwerking met de PVV bijvoorbeeld. En wie gaat de partij leiden, in de aanloop naar de volgende verkiezingen?

Het zal wel toeval zijn, maar op één of andere manier zijn het vaak vrouwen die de brokken bij elkaar beginnen te vegen, wanneer de ooit zo grote volkspartij het CDA de boel weer eens uit handen heeft laten vallen.

De Utrechtse ex-predikante Ruth Peetoom zal vandaag, op het eerste CDA-congres na haar verkiezing tot partijvoorzitter in april van dit jaar, aan de leden duidelijk maken dat het werk in uitvoering is. Ze moet ze gerust zien te stellen na de enorme verkiezingsnederlaag van vorig jaar: de Nederlandse christendemocratie is in verval, maar er is hoop dat er volgend jaar een nieuwe fris profiel ligt, een duidelijker eigen koers en dat de kiezers weer beter kunnen zien waar het CDA voor staat.

Strategisch beraad
Peetoom kan wijzen op het werk van het strategisch beraad dat zij direct na haar aantreden in het leven riep. Een club van 25 partijgenoten, onder leiding van oud-minister van sociale zaken Aart Jan de Geus, presenteert in januari een CDA-koers voor de komende tien á vijftien jaar. Gedachtengoed voor de lange termijn dus, over de huidige schuldencrisis heen: wat wil de partij met het probleem van de vergrijzing? Hoe staat ze tegenover de eindigheid van energiebronnen, wat is de visie op duurzaamheid, of op samenwerkende burgers die veel zelf kunnen zonder de overheid? Dat soort onderwerpen, allemaal beredeneerd vanuit de vier uitgangspunten uit de 'grondwet' van het CDA.

Een probleem is dat die vier in beton gegoten partij-uitgangspunten, rentmeesterschap, solidariteit, gespreide verantwoordelijkheid en publieke gerechtigheid nogal ouderwets klinken en moeilijk te begrijpen zijn voor nieuwe en jongere kiezers waar de partij zo naar smacht.

Hertalen verouderde woordkeus

Daar is een andere vrouw mee aan het werk. Jacobine Geel is dan wel (nog) geen lid van het CDA, maar de theologe/televisiepresentatrice is in haar vernieuwingsclubje bezig met het 'hertalen' van de verouderde woordkeus waarmee het gefuseerde CDA begin jaren tachtig van de vorige eeuw de kiezers benaderde. Geel komt vandaag op het congres vertellen hoe bijvoorbeeld het oude bijbelse begrip rentmeesterschap in meer aansprekende moderne woorden kan worden gevat. Ze steekt een enthousiasmerend verhaal af in het Utrechtse Beatrixtheater, weten insiders die al een blik achter de schermen bij de 'hertalers' wierpen.

De grotere visie over de koers moet natuurlijk uit dat andere strategisch beraad komen. Dat is een herhaling van de denktank van prominenten over het CDA-gedachtengoed die na de grote nederlaag van 1994 in het leven werd geroepen. Het CDA kwam er de paarse winter mee door. De aanzet kwam toen van toenmalig waarnemend voorzitter Tineke Lodders. Toevallig de CDA-vrouw die door Peetoom wordt genoemd als haar grote voorbeeld.

Allemaal werk in uitvoering waarover niet al vandaag maar pas op een extra partijcongres in januari door de leden besluiten worden genomen. In de gedeelde hoop dat de verdeeld geraakte partij verderop in 2012 weer op een duidelijk koers te brengen is. "In de zomer van 2012 moet de verbouwing klaar zijn en gaat het steigerdoek er af", zegt Ruth Peetoom.

Tot zover het optimistische verhaal over de wederopstanding van de christendemocratie. Met gerechtvaardigde scepsis zijn valkuilen en voetklemmen aan te wijzen op de weg van partijvernieuwing die Peetoom is ingeslagen.

Onvrede over gedoogconstructie met PVV
In de eerste plaats is de onvrede niet zomaar weg te poetsen onder het deel van de achterban dat vorig jaar oktober in de Rijnhal in Arnhem tegen het voorstel van Maxime Verhagen en de zijnen stemde om in de gedoogcoalitie met de PVV van Wilders te stappen. Een democratisch genomen besluit, waar niet steeds op moet worden teruggekomen, zegt fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma met recht. Maar de weerzin tegen Wilders en diens harde aanpak van de vreemdelingen binnen onze poorten zit diep bij dat deel van de CDA-leden.

Het kan best zijn dat kloeke plannen van Aart Jan de Geus en zijn strategisch beraad voor een vernieuwde koers de eendracht in het CDA vergroten. Maar wat doet de CDA-fractie volgend jaar eigenlijk met zo'n nieuw partijverhaal? Dat wordt lastig, want het bestaande regeer- en gedoogakkoord met VVD en PVV is voor die fractie dan nog altijd bepalend. Het vernieuwingsrapport van het strategische beraad kan dus spanning opleveren met de koers die de fractie en vice-premier Verhagen met zijn collega-CDA-ministers aanhouden. Blijft het 'vernieuwde' CDA dan wel een betrouwbare coalitiepartner voor VVD en PVV of moet de stekker dan uit dit minderheidskabinet? "We zijn goed voor onze handtekening", sust Ruth Peetoom telkens, de voorzitter die nog als gewoon lid in de Rijnhal tegen de samenwerking met de PVV stemde.

Partijleider

Zulke zware politieke besluiten over breken of doorregeren moet het CDA tegenwoordig nemen zonder een duidelijke partijleider. Ze doen het sinds het vertrek van Balkenende nog steeds met z'n drieën: Verhagen in zijn verantwoordelijkheid als vice-premier in het kabinet, Van Haersma Buma als bestierder van de fractie en Peetoom als leider van de leden.

De bedoeling is dat pas in de aanloop naar volgende verkiezingen dit leiderschapsgemis wordt opgelost.

Dit is een ingekorte versie van het artikel Het CDA vernieuwt. Maar wat daarna? uit Trouw van 29 oktober.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden