Het CDA moet de ideologische stem verheffen

Het is hoog tijd dat normen en waarden terugkeren in de CDA-politiek, vinden de Edese CDA-raadsleden Jaap Boot en Jan Pieter van der Schans. Haast is geboden.

Koopzondag invoeren. Ambtsgebed afschaffen in de gemeenteraad. In de gemeente Ede (112.000 inwoners) is aan morele kwesties geen gebrek. Van oudsher is de Veluwse gemeente een CDA-gebied met 25 à 30 procent van de stemmen. Maar Ede's volkspartij staat onder druk. In 2014 behaalde het CDA bijna 15 procent van de stemmen. De SGP was voor het eerst groter. De kiezers lopen over naar die partij en naar de ChristenUnie. Met welk geluid spreekt het CDA het Edese volk nog aan?

Het is een vraag waarmee CDA-fractievoorzitter Jaap Boot (50) en raadslid Jan Pieter van der Schans (23) worstelden. In de laatste editie van Christen Democratische Verkenningen schrijven ze erover.

In gemeenten op de biblebelt lijkt het CDA te worden gemangeld tussen christelijk en niet-christelijk. Of het CDA is niet christelijk genoeg of het is juist te christelijk. Opschuiven naar de ChristenUnie of SGP is geen optie: "Dan blijven we een slap aftreksel."

Maar de CDA-top, die de concurrentie van ChristenUnie en SGP onderzocht, blijft tot hun ergernis passief. Het weglopen van kiezers draait volgens hen niet alleen om een Kamerzetel meer of minder, maar om de partijkoers. In Den Haag is het CDA drukker met economische groei, koopkrachtplaatjes en werkloosheidscijfers dan met ideologische politiek. Ze wijzen op bisschop De Korte die de huidige christendemocratie in Trouw somber samenvatte als 'minder overheid en lagere belastingen'.

"Is het CDA niet op een normen-en-waardenvakantie", vragen Boot en Van der Schans retorisch. Normen en waarden waren in het vorige decennium nog het handelsmerk van de succesvolle CDA-leider Jan Peter Balkenende. De Edenaren roepen hun partijgenoten op tot een ideologische koers, gevoed vanuit CDA-afdelingen en met respect voor de regioverschillen. Boot: "Het handelen naar de christelijke waarden is iets anders in Limburg dan in Harskamp."

Wat is de urgentie van jullie pleidooi?

Van der Schans: "In 2012 bepleitte Sybrand Buma een nieuwe moraal voor de samenleving. Maar op nationaal vlak blijft het sindsdien stil. Hoe verhoudt het CDA op de biblebelt zich nog tot het CDA op landelijk niveau? Het CDA doet in Den Haag mee aan de mode om op ideologisch gebied stil te zijn. Hypes bepalen de politiek. Over de bed-bad-en-brooddiscussie hoor je niemand meer. Als het CDA niet steeds de ideologische basis neerzet bij discussies als deze, wordt het een partij als vele andere."

Boot: "Veel CDA-gemeenten op de biblebelt kennen de trend van erosie. Waar ChristenUnie en SGP groot zijn, verliest het CDA. Het zou één, hoogstens twee Kamerzetels schelen volgens de partij. We wilden een signaal afgeven aan het hele CDA. Je kunt wel halleluja roepen dat je 23 zetels staat in de peilingen als je 13 hebt. Maar 23 is niet genoeg, je moet minstens 30 zetels hebben. Er is meer te winnen. Het CDA-bestuur beoordeelt de lokale situatie op de biblebelt één-op-één naar de landelijke situatie. Dat kan niet zo."

Van der Schans: "Op de Veluwe wordt het CDA vergeleken met de ChristenUnie en SGP. Van CDA'ers in Zuid-Holland hoor ik juist dat ze naast de VVD of D66 worden gelegd. Normen en waarden hebben meerwaarde voor alle CDA-afdelingen."

Boot: "Hier op de biblebelt kun je dat mooi zien, maar dit geldt voor heel Nederland."

Van der Schans: "Kijk naar Jesse Klaver als partijleider van GroenLinks. Hij wil de ideologie terug in de politiek en zet duurzaamheid op de agenda. Hij zegt: er is meer dan economie alleen. Klaver gaat ervandoor met deze onderwerpen. Het CDA moet zich niet laten meenemen door anderen."

Hoe gaat het nu dan?

Van der Schans: "Buma wilde de maatschappelijke dienstplicht invoeren. Dat is een losse flodder als je niet de achterliggende gedachte schetst, namelijk dat het CDA de samenleving meer vindt dan een verzameling individuen. Benoem de scheidslijnen in de samenleving, zoals de groeiende kloof tussen arm en rijk. Het CDA is ook de partij die het stoepje van de buurvrouw veegt."

Boot: "Ideologie, vrijwilligers, het is alsof het CDA zich ervoor schaamt. Als het CDA ergens voor staat, is het actief zijn in het verenigingsleven. De samenleving draait op vrijwilligers."

Maar over de 'c' willen jullie geen debat. Kan het CDA niet verder zonder 'c'?

Boot: "Het gaat ons erom hoe je als CDA-politicus je christelijke waarden in het praktisch handelen op een herkenbare, vanzelfsprekende manier laat zien."

Van der Schans: " Er is niets nieuws onder de zon. De christelijke identiteit was voor het CDA nooit de maatstaf. De 'c' van christelijk is altijd impliciet geweest. Geen verwijzing naar geloofsartikelen."

De ideologie moeten vanuit de basis komen. Hoe ziet dat eruit?

Boot: "De koopzondagdiscussie in Ede voerden we niet vanuit de loopgraven. Het CDA heeft niet gezegd dat de koopzondag niet mag van de kerk, maar dat een dag per week rust goed is voor de samenleving. We zitten er niet zwaar christelijk in, maar we zijn ook geen liberalen."

Uit welke bronnen kan het CDA putten?

Van der Schans: "We bouwen voort op veel ideologische partijhistorie. En kijk eens wat voor een impact het pauselijk schrijven over duurzaamheid heeft. Daar kunnen we wat mee. Het CDA mag ontvankelijk zijn voor de opmerkingen van De Korte. Het CDA is er voor het agenderen van morele vraagstukken en voor het leggen van verbindingen in de samenleving."

Hoe ziet het ideale CDA er volgens jullie over vijf jaar uit?

Boot: "Het CDA neemt dan het morele voortouw bij vraagstukken. Anderen kijken eerst wat het CDA ergens van vindt."

Van der Schans: "Je ziet dat Buma het lef heeft het onderwerp 'safe havens' voor vluchtelingen uit Syrië op de agenda te zetten. Hij zegt niet dat hij het antwoord voor het probleem heeft, maar hij trekt wel het initiatief naar zich toe."

Hoe reageerden partijleden op jullie pleidooi?

Boot: "We kregen geen negatieve reacties, maar wel opmerkingen als 'geef het de tijd' en 'dat krijg je toch niet voor elkaar'. Vanuit het CDA-bestuur was de reactie dat we het hierover moeten hebben. Ik zie een bodem voor debat ontstaan. Na een lange normen-en-waardenvakantie gaan we weer aan de slag."

Jan Pieter van der Schans (23) is CDA-raadslid in Ede en per 8 oktober fractievoorzitter. Hij studeerde bestuurskunde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en doceert bestuurskunde op de Christelijke Hogeschool Ede.

Jaap Boot (50) is fractievoorzitter van het CDA in Ede. Hij is manager bij Hewlett-Packard. Boot neemt 8 oktober afscheid als raadslid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden