Het CDA is er nog steeds

Drie voormalig Kamerleden voerden de lijst aan van het CDA in Overijssel, Friesland en Limburg. Daar werden de christen-democraten, gebrand op een goede uitslag, de grootste partij.

Ook al kreeg het CDA er woensdag slechts een paar zetels bij in de Provinciale Staten, de christen-democraten sprongen een gat in de lucht toen de prognoses binnenkwamen. Veteraan Elco Brinkman, fractievoorzitter in de Eerste Kamer, vatte het sentiment treffend samen: "We zijn er nog steeds".

Wachtend op de uitslag putten de mannen en vrouwen met de groene sjaals in een broeierig, Haags cafézaaltje vooral hoop uit de overwinning in een paar regio's waar het CDA traditioneel sterk is, zoals Limburg en Overijssel. Het CDA heeft, meer dan andere partijen, van de verkiezingen voor de Provinciale Staten een regionale strijd willen maken in plaats van een landelijke test.

Eddy van Hijum, ex-Kamerlid en lijsttrekker in Overijssel, wijst erop dat voor het eerst in jaren de partij kan zeggen dat er meer stemmen (14,7 procent) zijn behaald dan vier jaar geleden (14,1 procent). Bij de Europese verkiezingen en de strijd om de gemeenteraad vorig jaar en zeker bij de campagne om de Tweede Kamer twee jaar geleden was er verlies of zelfs zwaar verlies.

Het CDA was al de grootste in Overijssel. Daar werd woensdag de voorsprong op de rest licht uitgebouwd. In Friesland heroverden de christen-democraten de koppositie, evenals in Limburg. In Zeeland staat de partij op de eerste plaats samen met de VVD.

Herkenbaar

Niet overal in de regio is het gelukt om terrein terug te veroveren op concurrenten als de PVV, VVD en Socialistische Partij. In Gelderland, ook een CDA-streek, lijkt terrein verloren aan de ChristenUnie en SGP, die de afgelopen jaren meer werk maakten van immateriële thema's. In Brabant ging een zetel verloren. In de Randstad heeft het CDA, behalve in de periode met Jan-Peter Balkenende aan het roer, nooit een vaste aanhang weten te veroveren.

Het is opvallend dat in de drie provincies waar het CDA de grootste werd, ex-Kamerleden de lijst aanvoerden. Naast Van Hijum in Overijssel waren dat Sander de Rouwe in Friesland en Ger Koopmans in Limburg. Lijsttrekker zijn in de provincie, zegt Van Hijum, is zeker geen stap achteruit. "Ik hoop dat mensen in de provincies dat ook zien. Ik hoef niet in Den Haag of in Brussel te werken, maar wil iets bijdragen in de regio waar ik woon."

Met het heroveren van traditionele bolwerken heeft Van Hijum niet veel. "Mensen stemmen niet meer vanzelf op een partij. Het is keihard werken om van onderop kiezers voor je te winnen." Dat grote partijen, zoals die ooit heetten, zomaar 20 of 25 procent van de stemmen krijgen, is voorbij: naast CDA, PvdA en VVD kunnen ook D66, SP en PVV zomaar de grootste worden.

Wat het CDA wil, zegt de Overijsselse politicus, is kandidaten op de lijst die herkenbaar zijn in de dorpen en steden. "Dat zijn mensen die bekend en actief zijn, iemand die in een ondernemersnetwerk meedraait of een rol vervult in de Syrisch-orthodoxe gemeenschap. Wij hebben schaatser Moniek Kleinsman als lijstduwer."

Daarnaast moeten kandidaten zich druk maken over regionale thema's: glasvezelkabel op het platteland, de sluiting van politiebureaus, gebrek aan pinautomaten in de dorpen en betere wegen. De weg van Enschede naar Zwolle lijkt wel een 'karrenspoor' en moet worden 'opgewaardeerd', zegt Van Hijum, nog enigszins in de campagnestand.

Bij de winst die het CDA haalde, had de partij profijt van de lage opkomst. Dat heeft waarschijnlijk een dempend effect gehad op het weglekken van stemmen naar de flankpartijen PVV en SP. Maar in Brabant was zelfs dat niet genoeg om winst te boeken.

Districtenstelsel

Dat de regio voor het CDA belangrijk is, bleek ook bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer en voor het Europees Parlement. Een aantal kandidaten wist flink te werven rond het woonhuis. Pieter Omtzigt kwam zo via voorkeurstemmen in de Kamer en boerin Annie Schreijer-Pierik ging naar Brussel.

CDA-partijleider Sybrand Buma is een groot voorstander van dit soort regionale binding en herkenbaarheid. Hij bepleit al langer een wijziging van het kiesstelsel. Van de Tweede Kamer zou de helft gekozen moeten worden via de partijlijst, zoals nu. De andere 75 leden zouden in de Kamer komen via een districtenstelsel, waarbij de grootste partij in de regio een afgevaardigde krijgt en de rest van de politici met lege handen staat.

De vraag is of dat het CDA echt gaat helpen, want dan zijn ook de meeste afgevaardigden te halen in de dichtbevolkte Randstand. En daar mist het CDA basis. "Daar hebben wij nog een weg te gaan", zegt Van Hijum. "Wij willen een volkspartij zijn voor heel Nederland."

Ook voor andere partijen zijn er nauwelijks nog traditionele bolwerken en zo liggen er kansen voor het CDA in de Randstad.

Daar een goede partijorganisatie opbouwen is nog een enorme klus, meent Van Hijum. Het partijkader moet een 'een agenda ophalen' bij de achterban: "Coöperaties voor duurzame energie en de organisatie van vrijwilligerswerk zijn thema's die bij het CDA passen en die in grote steden spelen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden