Review

Het bruist in de sloppenwijken

Sinds 2008 woont meer dan de helft van alle wereldbewoners in steden. Journalist Doug Saunders beschrijft hoe de stad plattelandsbewoners opneemt en hun een betere toekomst geeft. Zijn enthousiasme gaat op den duur wel wat tegenstaan.

’Als je de goede manier vindt om aan de kost te komen, kun je hier je kleinkinderen tot succesvolle mensen laten uitgroeien. In het dorp kun je alleen maar leven”, vertelt een inwoner van de Chinese groeistad Chongqing aan het begin van ’De trek naar de stad’. Het dorp waar hij woonde is geannexeerd door de stad, en verworden tot een wijk waar plattelandsmigranten naartoe trekken.

Journalist Doug Saunders (1967) van de Canadese Globe and Mail is gefascineerd door zulke wijken, die hij arrival cities noemt, en schreef er een dik boek over. Zijn Nederlandse vertaler zette de term om naar ’steden van aankomst’.

Sinds 2008 woont iets meer dan de helft van alle mensen op aarde in steden. Aan het einde van deze eeuw zal dat volgens de Verenigde Naties driekwart zijn. In de visie van Saunders is dat een goede zaak. „Het dorpsleven heeft niets romantisch over zich. Het plattelandsleven is op dit moment de grootste doodsoorzaak van de mens, en de grootste bron van ondervoeding, kindersterfte en een lage levensverwachting.” Veel van de kleine boerderijtjes in arme landen leveren niet eens genoeg voedsel op voor het eigen gezin, laat staan dat ze iets met winst kunnen verkopen.

Geen wonder dus, dat armen massaal naar de steden trekken. Daar belanden ze meestal bij elkaar in een aankomstwijk. Saunders gaat in zijn boek heel wat van die wijken af: van de sloppen van Rio de Janeiro, via South Central Los Angeles tot het Amsterdamse Slotervaart.

Overal vertelt hij hetzelfde verhaal: waar buitenstaanders vooral de problemen zien, benadrukt Saunders juist de mogelijkheden. De migranten zijn ambitieus, willen keihard knokken voor een eigen huis en nemen verantwoordelijkheden op zich als de overheid het laat afweten. Na jaren ploeteren hebben ze genoeg verdiend om naar een betere buurt te verhuizen. De wijk lijkt daardoor arm te blijven, maar met een optimistischer bril op zie je dat ze hun functie als sluis tussen stad en platteland optimaal vervullen.

De overheid moet de arrival cities dan ook niet behandelen als hinderlijke probleemwijken, maar erin investeren, vindt Saunders. Juist daar bruist het, juist daar ontstaan nieuwe dingen en ondernemingen, en juist daar kan een nieuwe middenklasse ontstaan. Geef de inwoners de kans om in de rest van de stad te werken, of zelf een onderneming te beginnen, en de hele stad profiteert.

Meestal doen overheden het verkeerd, volgens Saunders. Ze gaan de sloppenwijken met bulldozers te lijf, in plaats van er straatverlichting aan te leggen. Ze maken het migranten moeilijk om zelf een onderneming te beginnen of een nieuwe nationaliteit aan te nemen. De reden dat Turken in Nederland het zoveel beter doen dan in de Berlijnse wijk Kreuzberg ligt vooral aan wetgeving, betoogt hij. En als het misgaat, zijn de gevolgen groot: de bestorming van de Bastille en de onvrede bij schutters als Gavrilo Princip en Mohammed Bouyeri komen in zijn ogen voort uit het mislukken van aankomststeden.

Saunders brengt wat broodnodig optimisme in het debat over migratie en verstedelijking. Wereldwijd zal die leiden tot grotere welvaart en een einde aan de bevolkingsgroei. Rijke westerse landen zullen hun migranten wel moeten toelaten om de gevolgen van de vergrijzing te kunnen dragen. Hij laat overtuigend zien dat politici die alleen maar de (stads)grenzen op slot gooien, kansen laten liggen.

Toch gaat zijn nimmer aflatende enthousiasme op een gegeven moment tegenstaan. De migranten zijn altijd ijverig en ambitieus, nooit zijn ze op zoek naar een makkelijke uitkering of een afzetgebied voor criminele activiteiten. Als ze vervallen in godsdienstwaanzin, inteelt of het in de fik steken van auto’s, is dat altijd de schuld van de overheid en nooit hun eigen verantwoordelijkheid. Maar als alles de schuld van de overheid is, valt moeilijk in te zien waarom de ene groep migranten beter slaagt dan de andere.

Een ander bezwaar is dat Saunders net iets te veel de neiging heeft om te laten zien hoe bereisd hij wel niet is. Dat hij sloppenwijkbewoners en migranten uit 28 steden heeft gesproken, betekent nog niet dat hij ze ook allemaal in zijn boek had moeten stoppen.

Zijn boodschap is belangrijk, en er zijn horden politici en beleidsmakers die ’De trek naar de stad’ zouden moeten lezen. Juist het feit dat hij al halverwege zijn betoog in herhaling begint te vallen, zal ervoor zorgen dat veel van hen het einde niet zullen halen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden