Review

Het broeikaseffect staat nog recht overeind.KLIMAAT

Het broeikaseffect is één groot complot, beweert de Britse wetenschapsjournalist Nigel Calder in zijn boek 'De grillige zon'. Wetenschappers en politici hebben er belang bij dat het publiek gelooft dat de mens verantwoordelijk is voor de opwarming van het klimaat. Deens onderzoek waaruit blijkt dat de zon de hoofdschuldige is, wordt volgens Calder doodgezwegen. Voorlopig echter hebben de Denen één grafiekje waaruit hun gelijk moet blijken. Nigel Calder: De grillige zon. Van Schuyt en CO, Haarlem & Natuur & Techniek, Beek; geb., 212 blz. - ¿ 69,50.

Waarna hij een zeer herkenbaar beeld schetst voor wie wel eens zo'n deelsessie van een groot wetenschappelijk congres bezoekt. Eerst spreekt nog iemand anders, de voorzitter heeft haast want moet zelf elders een verhaal houden, en twintig minuten, dat is natuurlijk veel te kort. Voordat Friss-Christensen zijn laatste grafieken kan laten zien, is zijn spreektijd verstreken. De onderzoeker krijgt nog enkele vriendelijke vragen, en dat is het.

Retoriek: de anti-climax als climax. Want misschien was het die dag, 18 juli 1996, voor de spreker zelf een anti-climax. Maar dat is het niet voor de lezer die dan al 178 pagina's aan de hand van Nigel Calder meeloopt. Die weet wat Friss-Christensen eindelijk naar buiten brengt.

De lezer beseft hoe explosief - althans volgens Calder - zijn boodschap is. Hem is verteld hoe slecht het verhaal uitkomt voor mensen als de Zweedse klimatoloog Bert Bolin en zijn Britse colllega John Houghton, van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).

Terwijl Friss-Christensen spreekt, zijn Bolin en Houghton in Genève. Daar bespreken de landen die in 1992 in de Rio de Janeiro de Klimaatafspraak tekenden, de implicaties van het jongste voortgangsrapport van het IPCC. Logisch dat het verhaal van de Deen tijdens de deelsessie in Birmingham de media nauwelijks opvalt.

Retoriek: de onbekende Deen in het zaaltje achteraf tegenover de 'kanonnen' in het licht van de televisielampen van Genève. Calder vergelijkt Friss-Christensen zelfs met David die het opnam tegen Goliath. Dúbbele retoriek, want wie heeft die strijd gewonnen?

De Britse wetenschapsjournalist Nigel Calder, auteur van boeken als Rusteloze aarde, Spel op leven en dood, De weermachinierie en Ruimteschip aarde, kan een verhaal vertellen. Hij demonstreert het met verve in The Manic Sun, zijn nieuwste boek dat vorige week onder de titel 'De grillige zon' in het Nederlands verscheen.

Het onderwerp dat hij deze keer bij de horens heeft gevat, leent zich er goed voor. Drie onbekende wetenschappers hebben een nieuwe verklaring voor de opwarming van het klimaat ontdekt. Een natuurlijke verklaring. Vooralsnog staan ze alleen, maar ze zijn niet gek, en stel dat ze gelijk hebben; wat staan dan al die duizenden wetenschappers, Bert Bolin en John Houghton voorop, te kijk.

En ze hebben gelijk, is de stelling van Calder. Wat te denken van de politieke consequenties? Niet de mens doet de gemiddelde temperatuur op aarde stijgen maar de natuur, wat zouden we ons nog druk maken? “Dit boek bevat belangwekkend nieuws voor alle bewoners van onze planeet”, schrijft de uitgever op de flap - Calders woordenpraal is besmettelijk.

Friss-Christensen en zijn collega's Knud Lassen en Henrik Svensmark van het Deense Meteorologische Instituut presenteerden hun ideeën, zoals Calder ook beschrijft, inmiddels negen maanden geleden. Het zou gewoon de zon zijn die het klimaat opwarmt.

Nu ja, gewoon, de wijze waarop is nogal ingewikkeld. De warmtestraling van de zon kan het immers niet zijn. Die varieert ter plaatse van dag tot dag, door het jaar heen, maar is als gemiddelde over de gehele aarde opmerkelijk constant.

Behalve straling verlaat echter ook een stroom van geladen deeltjes de zon: protonen en elektronen. Deze zonnewind vervormt de magnetosfeer, het magnetisch veld rondom de aarde.

Uitbarstingen op de zon, een verre van rustig hemellichaam, wakkeren de zonnewind aan en veroorzaken hier zelfs magnetische stormen. De sterkere zonnewind houdt ook de kosmische straling, de 'hardere' stroom van elektronen, protonen en zwaardere atoomkernen die ons vanuit het heelal bereikt, op afstand. En dat laatste, hebben de drie Denen bedacht, is van invloed op de bewolking op aarde. Die neemt af, waardoor - daar komt zij dan toch weer om de hoek - de gewone zonnestraling meer kans krijgt. Het wordt warmer.

In Birmingham vertelde Friss-Christensen dat hij dat voor de periode 1984-1990 kon laten zien: de bewolkingsgraad liep toen keurig in de pas met de kosmische straling. Calder neemt in 'De grillige zon' een lange aanloop naar de bijeenkomst. Het boek loopt over van wetenschap, maar leest als een trein. De grootste verteltruc: het is geschreven in de verleden tijd. De schrijver ziet met de lezer terug op een dwaling in de geschiedenis. Gaandeweg het boek verliest die lezer het zicht op de realiteit, op het feit dat hij zich op dit moment nog mídden in die dwaling bevindt.

Als daarvan al sprake is, want dat is natuurlijk de vraag. Zitten we midden in een dwaling? Hebben Friss-Christensen, Lassen en Svensmark inderdaad dé natuurlijk oorzaak voor de opwarming van het klimaat gevonden?

Zelf zijn de Deense onderzoekers daarvan nog allerminst overtuigd. Het is zonneklaar dat de uitstoot van kooldioxide het broeikaseffect dat de aarde van nature kent kunstmatig versterkt, betoogden zij onlangs nog in het VPRO-wetenschapsprogramma 'Noorderlicht'. Dat zou de gemiddelde temperatuur op aarde kunnen verhogen. Het drietal ziet de eigen verklaring als een andere mogelijkheid. De toekomst zal uitwijzen welke van de twee de belangrijkste is.

Voor de Denen dan, niet voor Calder. In 'Terugblik: wat ging er mis', een soort van epiloog, gaat de schrijver nog verder: er was een complot. Het was niemand minder dan oud-premier Margaret Thatcher die er eind jaren tachtig politiek belang bij kreeg dat het warmer werd.

Thatcher wist dat de Britse steenkoolindustrie op instorten stond, ze was een warm voorstander van kernenergie.

Dus steunde ze het opzetten van het IPCC, dat tot taak kreeg de oorzaken van de waargenomen opwarming van het klimaat in kaart te brengen en maatregelen te suggereren. Bijkomend voordeel: het IPCC was een mondiaal platform waarmee ze erin slaagde de Europese Commissie, Nederland en Frankrijk het initiatief op milieugebied te ontnemen. In eigen land verschafte de premier de Britse Meteorologische Dienst, de organisatie van John Houghton, zoveel extra fondsen dat deze met het secretariaat en de technische ondersteuning van het Panel, het voorzitterschap van de wetenschappelijke werkgroep in de wacht kon slepen.

Dat kan. Dat kan allemaal. Maar laten we niet uit het oog verliezen dat dit verhaal begint bij de stelling dat de broeikastheorie is weerlegd, en dat op grond van precies één grafiek die door collega's welwillend maar vooralsnog toch sceptisch wordt bekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden