Het broeierige geheim van hun crime passionnel

Rob Schouten bespreekt Nederlandse klassiekers over familie

Wat is een familie zonder geheim? Een lege huls. En wat heb je eraan als dat geheim voor altijd geheim blijft? Niets. Dus kijken we naar 'Het familiediner', waarin kijvende familieleden weer verenigd worden en naar 'DNA Onbekend', om te zien wie eigenlijk de biologische vader van onze Jan is. Op de dobber van het familiegeheim drijven alle soaps; die moeten het zelfs van een voortdurende aanwas van familiegeheimen hebben, van bastaarden, stiekeme verhoudingen, opstandingen uit de dood. Anders sterven ze uit.

Literair gesproken is het familiegeheim bij ons typisch ten prooi gevallen aan de pulproman - anders dan in de buitenlandse literatuur trouwens, denk maar aan Márquez. Al zijn er hier ook serieuze schrijvers als Allard Schröder, die er de waarde nog van inzien.

Zij grijpen in zekere zin terug op de quintessentiële roman met familiegeheimen in onze literatuur: 'Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan' van Louis Couperus. Een boek dat je met de nodige aandacht moet lezen, want voor je het weet raak je verstrikt in een onontwarbare kluwen van personages en intriges. Lees bijvoorbeeld de samenvatting van het boek op Wikipedia en je weet al gauw niet meer wie wie is, wat nog verergerd wordt door het feit dat drie vrouwen in het boek Ottilie heten: grootmoeder, moeder, dochter.

Het is prachtig geschreven. Ouderwets, dat zeker. Maar Couperus is hier in grote, welbespraakte vorm, en hanteert precies de besmuiktheid die een familiegeheim moet hebben. Het verhaal draait om een moord, een crime passionnel die de stokoude bejaarden zestig jaar geleden in Indië hebben begaan en waarvan langzamerhand iedereen op de hoogte is, zonder dat ze dat van elkaar weten. Ze hebben dus voor elkaar ook geheimen en in feite blijft er in deze laat-victoriaanse roman enorm veel ongezegd, de seks en het verraad liggen pal onder het keurige oppervlak. Verder gaat het over onechte kinderen en een trouwlustig paar dat zeer na familie van elkaar blijkt te zijn.

Persoonlijk ben ik altijd minder geïntrigeerd geweest door de moordpartij zelf - groezelig gezeul met een lijk dat 's nachts in de rivier gedumpt wordt, en de nasleep ervan - dan door de figuur van oom Anton, zoon van de moordenares, een vieze oude man die achter zijn officiële boeken een hele bibliotheek aan erotische literatuur verbergt, en die met zijn vingers niet van de jonge meisjes kan afblijven. De pedofiel honderd jaar geleden.

Zijn geheim staat zeker niet centraal in het boek en het blijft ook versluierd: "zijn eenzame fantasieën, die intenser werden naarmate hij ouder werd en onmachtiger in zinnelijkheid". Maar juist dat maakt het allemaal zo broeierig en intrigerend. Want naar ware toedrachten moet je blijven gissen. Couperus wist dat als geen ander.

Louis Couperus: Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan. (L.J. Veen, 1906)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden