naschrift

Het brein van Hans Ferrée (1930-2017) liep over van ideeën

Hans Ferrée in 2015. Beeld Hollandse Hoogte / marlieswessels.nl

Hans Ferrée (1930-2017) was de man die creativiteit bracht in de reclamewereld. Hij was een vernieuwer, zijn brein liep voortdurend over van ideeën.

Reclameman Hans Ferrée had twee kanten. Enerzijds speelde zijn faalangst hem parten en was hij bloednerveus als hij moest spreken op congressen. Maar eenmaal op het podium was zijn optreden extravert. Als hij weer eens iets had bedacht, een tentoonstelling, reclamecampagne of de opening van zijn eigen rariteitenmuseum, verzuchtte hij vaak: "Als er nu maar niemand komt". Dan voelde hij zich kwetsbaar. Zijn tweede vrouw Edith Ferrée-Donck was de enige die soms een inkijkje kreeg in zijn chaotische binnenwereld. Maar ieder ander zag met name de overenthousiaste, creatieve, mateloze verzamelaar en briljante reclameman. Een man die zijn tijd ver vooruit was. Die van zichzelf een merk maakte, toen het woord branding nog niet bestond. Hij zette als een van de eersten in Nederland creativiteit in bij reclamecampagnes.

Wijvenhandjes

Hans Ferrée werd op 21 april 1930 in Bussum geboren als oudste zoon van Jan en Mies Ferrée. Zijn vader wilde onderwijzer worden, maar ging werken voor het familiebedrijf Radio- en elektrotechnisch installatiebureau J. Ferree & Zn. Volgens zijn vader was Hans met zijn 'wijvenhandjes' niet tot veel goeds in staat. Zelf vond hij zijn vader een slappeling. Moeder Mies Beugeling was uit ander hout gesneden. Zij had het hoog in de bol en deugde niet voor het huishouden, vond haar schoonfamilie. Mies las liever boeken en had een grote verzameldrift. Ze besteedde veel aandacht aan haar eerstgeborene. In de wieg kreeg Hans een etiket opgespeld met 'niet aanraken' en ze naaide zelf kleertjes, zodat hij als peuter rondliep als Little Lord Fauntleroy. Na Hans werden er nog twee meisjes geboren met wie hij het uitstekend kon vinden. "Leuke, frisse intelligente meiden."

Tekst gaat verder onder de foto

Hans Ferrée als jongeling Beeld Dana Ploeger

Na de lagere school ging Hans naar de HBS. Hij beleefde zijn puberteit als een humorloze periode waarin 'zijn haat richting zijn ouders stevig opvlamde'. Ook dacht hij aan zelfmoord - of schreef daar in elk geval in detail over in zijn dagboeken. Hij las graag en richtte op zijn zeventiende de 'Club van Dolle Intellectuelen' op met schoolvriend Herman Pieter de Boer. Na wat vruchteloze pogingen om geld te verdienen als facturist en Amerikaanse (nep)journalist in Parijs reisde hij twee jaar liftend de wereld rond.

Kroketje

Eenmaal terug in Nederland solliciteerde hij in 1952 als tekstschrijver bij Lintas, het reclamebureau van Unilever, waar hij samen met Dimitri Frenkel Frank, Willem Duys en dichter Louis Th. Lehmann aan reclameteksten voor o.a. Omo werkte. Een jaar later stapte hij over naar het Amsterdamse reclamebureau Van Maanen (voor het dubbele salaris van 450 gulden). Hij ontmoette de droef kijkende serveerster Ria bij het eten van een kroketje. Een jaar later trouwde hij met deze 'oudere vrouw' die al een 12-jarige zoon had. Ze kregen samen nog twee dochters: Vibeke en Anita.

Kort daarna richtte hij met Dimitri Frenkel Frank en Herman Pieter de Boer een eigen ideeënbureau op: Ferrée, Frenkel Frank en De Boer (FFB). Hun aanpak was uniek, atypisch. Ze toeterden rond dat ze in te huren waren en plaatsten grote advertenties over zichzelf, dat was nieuw. Ze traden op met reclamecabaret en spraken radiocolumns in. Hun ideeën waren fris en creatief: een totaal andere aanpak dan de traditionele advertentiebureaus. Hans bedacht slogans zoals voor Citroën 'Het Lelijke Eendje'. En later voor D'66: 'Het Redelijk Alternatief'.

Tekst gaat verder onder de foto

Hans Ferrée maakt reclame voor zichzelf. Beeld Dana Ploeger

Dramatisch huwelijk

Thuis ging het minder goed. Hij probeerde zijn dramatische huwelijk nog te redden door in 1962 naar Salou te verhuizen om daar een restaurant te runnen - omdat Ria zo lekker kon koken. Maar dat Spaanse avontuur mislukte jammerlijk, berooid keerden ze terug en de scheiding was een feit. De twee dochters bleven bij hun moeder en zagen in het weekend hun vader.

Hans ging freelance verder en werkte harder dan ooit. De eerste elektrische tikmachines van IBM ratelden aan een stuk door: reclameteksten, artikelen voor Het Parool, Ariadne, Avenue, Succes, Revue der Reclame, reisverhalen, columns en de Marketing Mix Digest - een succesvol product dat jarenlang door menig reclameadviseur werd gelezen. Zijn trouwste medewerker was Edith Donck, met wie hij kort na zijn scheiding een relatie kreeg. Zij wilde Hans redden. "Hij was zielig en ik kon alles, ook hem redden. Ik regelde al zijn zaken en tikte jarenlang alles uit. We trouwden, maar na acht jaar nam hij pas een trouwring mee - een piepklein ringetje. Toen was hij zeker van zijn liefde voor mij."

Stickie

De twee dochters, toen tien en zes jaar oud, kwamen vanwege gezondheidsproblemen van hun moeder bij Hans en Edith wonen, op hun woonboerderij in Willeskop: 'Creatieoord Utopia'. Hans was een leuke, actieve vader. Heel fysiek en creatief, ze trokken er in de weekenden veel op uit. Het was altijd een drukte van belang in huize Ferrée met kantoor aan huis. De reuring zorgde ook voor vertier: gefeest werd er volop. Niets was te gek. Zo rookte dochter Vibeke haar eerste stickie samen met haar vader en Edith.

Hans stoomde door, beleefde zijn gloriejaren in de jaren zeventig en tachtig. Door zijn krachtige en indrukwekkende persoonlijkheid werd hij steeds bekender: een merk. 'Goed idee? Hans Ferrée!' Met zijn extreme werkdrift wilde hij bewijzen dat hij het kon, dat hij ertoe deed, wellicht ook voor zijn vader. Er kwamen romans en vele vakboeken, zoals het 'Groot Praktijkboek Effectieve Communicatie', 'Van Mens tot Marionet' en het '1000 Ideeënboek voor verkoop en reclame'.

Trendwatcher

In de zomer van 1974 ging ineens het licht uit. Het ging niet langer. Hans sliep maandenlang, maar toen het banksaldo op nul stond krabbelde hij weer op en ging aan de slag. Hij werd een veel gevraagd en goed betaald trendwatcher, een nieuw beroep. Hans - eerst verwend door zijn moeder, later door Edith - vond het heel normaal dat mensen hem bijzonder vonden. Als hij kritiek kreeg (egotripper, literair randfiguur, aandachtvrager) trok hij zich daar niets van aan. 'Always keep your name in print', riep hij dan.

Zijn brein bleef overstromen van ideeën: zoals het Algemeen Hansblad dat hij in 1976 begon. Iedere Hans kon lid worden en kreeg het blad en een speciaal door de dorpsslager gemaakte 'Hansworst' opgestuurd - het blad kreeg 182 leden. Hij had dezelfde verzamelwoede als zijn moeder en richtte ermee zijn eigen Musée Hans Ferrée in met veel reclame-uitingen en monsterlijke stierenbeelden (vanwege zijn sterrenbeeld). In de tijd van de gemeentelijke herindeling ging hij voor D66 even de lokale politiek in, dat vond hij niks.

Tekst gaat verder onder de foto

Hans Ferrée met een 'hansworst' voor zijn 'Hansenblad' Beeld Dana Ploeger

Contactadvertentie

Zijn tweede huwelijk verliep stormachtig. Hans en Edith riepen zo'n drie keer per jaar tegen elkaar dat ze wilden scheiden. Hans kon Edith met zijn manische plannen tot het uiterste drijven. Zeker toen hij een contactadvertentie plaatste en vele vrouwen naar hun huis belden. "Als je er eentje vindt die beter en leuker is dan ik, dan ben ik weg", riep Edith. Maar ze bleef, 53 jaar lang.

Hans ontving zo'n beetje iedere prijs die er maar te winnen viel in de reclamewereld, zoals de Willem Grollenbergprijs en de W.B.F. Schaperprijs. In 1999 kreeg hij tijdens het Reclamegala de titel 'Sales Promotor van de Eeuw'. Hans noemde die prijs de kiss of death, want daarna ging de opdrachtentelefoon nauwelijks meer. Dat deed hem zeer. Hij kon de overgang naar het nieuwe digitale tijdperk niet goed maken en ging na zijn 65ste met de 'blut': zijn eigen betaalde pensioen. Ineens was hij uitgelezen en uitgeschreven; hij vond alles oude wijn in nieuwe zakken.

Tekst gaat verder onder de foto

Hans Ferrée Beeld Dana Ploeger

Fragiel

Hans kreeg nierproblemen en ging de laatste acht jaar drie keer per week naar het ziekenhuis voor dialyse. Hij werd fragiel, zachter, maar zat ook nog vaak foeterend voor de tv als hij moderne reclamespotjes zag. 'Dom, stom', vond hij ze. Soms zag hij iets voorbijkomen wat hij jaren daarvoor als trendwatcher had voorspeld: zoals de koeienflats die in 2005 ineens op tv kwamen. De laatste jaren tuinierde hij nog wat en genoot van zijn twee kleindochters. Dit voorjaar werd de boerderij verkocht en verhuisden Edith en Hans naar een appartement in Montfoort. Toen hij hoorde dat zijn hart er ieder moment mee uit kon scheiden, wilde hij daar niet op wachten. Hans Ferrée stierf in Montfoort op 19 september 2017.

Morgen gaat de documentaire 'De Kunst van het Verleiden' in première die gaat over de ontwikkeling van de reclamewereld en binnenkort op tv te zien is. De makers hebben de film opgedragen aan Hans Ferrée.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden