Het brein is - o ironie - een enorm goede smoes

Waarom Anthony Weiner, de stripfiguurachtige wensburgemeester van New York, denkt dat vrouwen geïnteresseerd zijn in een foto van zijn erectie is me een raadsel. Maar toch dacht hij dat, en niet één keer, maar meerdere malen. Onhandige gedachtes waren het, zeker voor een beroepspoliticus. Freud zou er beslist het een en ander over te zeggen hebben gehad.

Het toegesnelde corps psychologen ook. Zij mochten de afgelopen dagen in de Amerikaanse media vertellen wat Weiner toch in vredesnaam bezielt. Vrijwel unaniem luidde het oordeel dat zijn gedrag past bij een seksverslaving. Zo zit er iets dwangmatigs in de manier waarop hij zelfs na zijn aftreden als Congreslid het niet kon laten om als 'Carlos Danger' - de naam alleen al - online te potloodventen en geile praatjes uit te wisselen via de telefoon. Iets niet kunnen laten terwijl je leven er langzaam maar zeker aan kapotgaat: dat klinkt als een verslaving.

Zelf ontkent Weiner in alle toonaarden. En dat is misschien wel zo verstandig. Want seksverslaving bestaat als stoornis nog niet eens officieel - het werd op het allerlaatste moment uit het psychiatrisch diagnosehandboek DSM-5 gehouden - of het ligt alweer hevig onder vuur. Vorige week publiceerden Amerikaanse psychiaters een studie waarvoor ze iets meer dan vijftig seksverslaafde mensen van een hersenscanner hadden voorzien, en hadden gekeken of hun brein op dezelfde manier op opwindend bloot reageert als een cocaïneverslaafde op een plaatje van een lijntje wit poeder, of een alcoholverslaafde op een glas whisky. Dat bleek niet het geval.

De conclusie was snel getrokken: seksverslaving is maar een smoes die geilaards gebruiken omdat ze niet van de porno en/of vrouwen en/of mannen en/of webseks af kunnen blijven. "Is seksverslaving gewoon een excuus?", vroeg de website Slate zich af. "Is het eigenlijk wel echt?", gooiden Newsweek en Time het balletje op. Want zonder aantoonbaar disfunctionerend brein is de seksverslaafde geen patiënt meer, maar gewoon een vies mannetje (m/v, maar meestal m), wiens erectie meer bloed krijgt dan zijn hersenen, met alle gevolgen van dien.

Het blijft een eigenaardige redenering. Want hoezo is een toestand minder echt of meer smoesachtig als geleerde mensen er met hun scanners en sensoren geen hersentoestand bij kunnen fabrieken? Er zijn talloze zaken die wetenschappers (nog) niet consequent in het brein kunnen terugvinden: schizofrenie, bijvoorbeeld, of autisme, of depressiviteit.

Het zijn lieden als neurobioloog Dick Swaab, met hun wij-zijn-ons-brein-filosofie, die deze redenering in stand houden. In hun poging om de Cartesiaanse scheiding tussen lichaam en geest op te heffen, introduceren ze een nieuwe en even valse tweedeling: die tussen hersenen en psyche. En deze tweedeling heeft een duidelijke hiërarchie: wat in het brein te zien is, is werkelijk, terwijl wat iemand voelt van alles kan zijn. In het beste geval is het een soort ruwe afspiegeling van wat de hersenen doen. In het slechtste geval is het zelfverlakkerij, of een smoes om te verbergen waar het brein echt mee bezig is.

Deze manier van over het brein praten, plaatst de hersenen een beetje buiten het zelf. Alsof de bovenkamer een soort externe instantie is die de boel bestiert, maar verder weinig te maken heeft met wie je eigenlijk bent. Daarmee is, ironisch genoeg, juist het brein een enorm goede smoes. Als je hersenen je ergens toe hebben aangezet, ben je zelf al snel minder verantwoordelijk. En, niet onbelangrijk voor lieden als Weiner, je oogt ook minder schuldig. "Ja, sorry jongens, maar er is gewoon iets mis met mijn brein." Ik vraag me af hoe de afgelopen Amerikaanse mediaweek er had uitgezien als het hersenonderzoek had geconcludeerd dat seksverslaving net zoiets is als alcoholisme. Ik betwijfel of Weiner zo'n excuus had laten schieten.

Dit is de laatste column die Asha ten Broeke voor Trouw heeft geschreven. Ze blijft via haar website www.ashatenbroeke.nl te volgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden