Het brein is de dader

Iain Reid

'Ik denk dat het voorbij moet zijn' van de Canadese schrijver Iain Reid (1980) is een thriller, geen twijfel mogelijk. Tweehonderd pagina's lang verkeer je in onzekerheid over de precieze toedracht, wie wát gedaan heeft en of het wel klopt wat je denkt. Steeds heb je het gevoel op het verkeerde been te worden gezet maar wat is dan het juiste been? Kortom, een spannend boek. Maar meer nog is het een psychologisch boek over de gedachtenwereld.

Een naamloze jonge vrouw is met haar nieuwe vriend Jake op weg naar zijn ouders in een klein dorpje. De stemming is bedrukt, ze denkt erover het met hem uit te maken maar Jake lijkt niks in de gaten te hebben, ook bij zijn ouders heerst een vreemde atmosfeer en als ze op de terugweg in Jake's oude school de weg kwijtraakt en achtervolgd lijkt te worden door een of andere engerd, is niet alleen de suspense compleet maar ook je gevoel dat de vrouw niet helemaal spoort.

Het goeie van het boek is dat je je die betrekkelijke waanzinnigheid maar al te goed kunt voorstellen. De vrouw is hypergevoelig, ze registreert allerlei details. Zo ziet ze dat de vader van Jake opeens een tweede pleister boven zijn oog heeft geplakt, pantoffels die eerst de ene kant opstonden staan opeens de andere kant op. Intussen wordt ze ook nog eens voortdurend gebeld door een of andere stalker die alles van haar lijkt te weten.

Het ene moment denkt de lezer dus dat ze stapelgek is, het volgende moment dat haar vriend een of andere enge creep is die haar in z'n macht heeft. Of is er een derde in het spel? De voice-over tussen de diverse hoofdstukken die orakelt over een of ander mysterieus sterfgeval maakt het er allemaal niet helderder op.

'Ik denk dat het voorbij moet zijn' is een claustrofobisch boek, waarin de lezer opgesloten raakt in iemands brein dat je allengs naar binnen zuigt en waar je niet meer uit komt. Het is de letterlijke versie van 'iemand leren kennen'. "Ik wil dat iemand me kent, me echt echt kent, bijna alsof diegene zou kunnen doordringen tot mijn gedachten. Hoe zou dat voelen? Om toegang te hebben, om echt te weten hoe het in het hoofd van iemand anders is. Om op iemand te vertrouwen, hem op jou te laten vertrouwen. Dat is geen biologische connectie zoals die tussen ouders en kinderen. Een dergelijke relatie zou een keuze zijn. Het zou iets zijn wat cooler was en moeilijker te bereiken dan een relatie die gestoeld is op de biologie en een gedeelde herkomst."

Het wonderlijke aan dit breinboek is dat je er als lezer knap zenuwachtig van wordt, je kunt nergens op vertrouwen. Wel moet ik zeggen dat de ontknoping me wat tegenviel. Je hebt boeken waarin de spreker blijkt te dromen, of heel iemand anders dan je dacht of zelf de moordenaar, kortom, ze zijn geschreven vanuit een bedrieglijk perspectief. Zoiets is ook hier aan de hand, maar meer zeg ik er niet over. Thrillers gaan natuurlijk ook helemaal niet om het plot maar om de opgebouwde spanning.

Reids keuze om in de psyche van een onzeker iemand af te dalen is zeer effectief. Je voelt dat de mens niet buiten zijn eigen gedachten kan treden. Maar de manier waarop Reid het verhaal heeft ingericht, met elementen uit 'Dr Jekyll and Mr. Hyde' 'The Shining', 'A Kiss Before Dying' en andere thrillerklassiekers maakt dat je het als een meeslepende whodunnit leest. "Iedereen kan alles denken", denkt de hoofdpersoon ergens. "Gedachten zijn de enige werkelijkheid. Dat is gewoon zo. Ik weet het nu zeker. Gedachten worden nooit geveinsd of gebluft. Dat eenvoudige besef is me bijgebleven. Het heeft me jarenlang dwarsgezeten. Het zit me nog steeds dwars."

In Reids roman is eigenlijk het brein de dader en dat is een meer dan hallucinerend besef.

Iain Reid: Ik denk dat het voorbij moet zijn Vert. Dennis Keesmaat. Prometheus; 224 blz. euro 15

'One Bird's Choice' en 'The Truth About Luck' van Iain Reid (1980, Ottawa) zijn beide bekroonde non-fictieboe- ken. Hij schrijft onder meer voor The New Yorker. Het nu vertaalde 'Ik denk dat het voorbij moet zijn' is zijn fictiedebuut en verschijnt op 15 november.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden