Het botert niet in Wageningen

De Hoogstraat, Wageningen-centrum. Al telt de gemeente slechts 36.000 inwoners, ze geldt als een bestuurlijk wespennest. ( FOTO WERRY CRONE, TROUW) Beeld
De Hoogstraat, Wageningen-centrum. Al telt de gemeente slechts 36.000 inwoners, ze geldt als een bestuurlijk wespennest. ( FOTO WERRY CRONE, TROUW)

Bestuurders, topambtenaren en raadsleden komen en gaan in Wageningen. Waarnemers lijken de stad te runnen. Burgemeester Geert van Rumund wil met zachte, dwingende hand een einde maken aan de verziekte bestuurscultuur in de Gelderse stad.

Quirijn Visscher

Een gekopieerde foto van prins Bernhard, versierd met een witte anjer, hangt op de plek waar tot 13 januari 2008 het origineel hing in de werkkamer van burgemeester Van Rumund van Wageningen. Van de foto en de dieven ontbreekt sindsdien elk spoor.

PvdA’er Geert van Rumund (53) weet vier jaar na zijn installatie niet beter: in Wageningen is er altijd wat. Het is de stad waar de burgemeester wordt beroofd, waar oorlogsveteranen demonstreren tegen het einde van het koninklijke defilé en waar bewoners een nieuw vrijheidskunstwerk tegenhouden, omdat het oogt als een fallus. Nog vorige week werd bekend dat Defensie niet langer meewerkt aan de jaarlijkse capitulatieherdenking op 5 mei. Van Rumund en veel inwoners reageerden geschokt. Nieuw protest is slechts een kwestie van tijd.

Ook de stadspolitiek is eigenzinnig. De gemeenteraad ziet projecten uit de hand lopen, zoals de nieuwbouw van scholengemeenschap Pantarijn. Lang was onduidelijk wie de bouwheer was: de school of de gemeente. Terwijl de ene projectleider de ander afloste, werd de begroting met 5,2 miljoen euro overschreden. De gemeente faalde in alle geledingen, bleek uit een onderzoeksrapport in 2007. De onderzoekers concludeerden daarin dat fundamentele veranderingen en bestuurlijk leiderschap hard nodig zijn om toekomstige fouten van dit kaliber te voorkomen.

Van Rumund zag het Pantarijn-debat als momentum en riep op tot bestuurlijke kwaliteitsverbetering. Maar nog voor de raad hierover het gesprek begon, openbaarden zich nieuwe crises. Dat verbaasde veel Wageningers amper.

Al jaren botert het niet op het stadhuis. Vijf burgemeesters, negen gemeentesecretarissen en – sinds de invoering in 2002 – drie raadsgriffiers is Wageningen sinds 1999 inmiddels verder, inclusief waarnemers. Interim-krachten kregen soms veel invloed. Onenigheden zijn overal.

Via politieke lijnen, bestuurlijke kanalen en ambtelijke sectoren lopen ze dwars door elkaar. Nog deze zomer lijmde oud-minister Tineke Netelenbos (PvdA) een college- en coalitiecrisis, ongelukkigerwijs juist tijdens een zoveelste verbeteringsproces en de werving van nieuwe topambtenaren.

Gelukkig voor Van Rumund biedt Wageningen ruimschoots afleiding. De stad koestert het imago van een succesvol internationaal kenniscentrum. Wageningen is sinds 1998 niet langer een verzameling saaie landbouwscholen en -instituten. Wageningen Universiteit en Researchcentrum (Wageningen UR) slokte bijna alles op en bouwde een trendy campus op een nieuw kennislandgoed.

Rondom het kennisnetwerk voor voeding ’Food Valley’ bruist het van de activiteiten voor wetenschappers, scholieren, studenten, fabrikanten en politici. Uit de hele wereld komen duizenden wetenschappers en studenten naar Wageningen, de enige universiteitsstad van het land zonder een McDonald’s. Een intercitystation? Nieuwe, snelle aardgasbussen naar de trein in Ede maken het gemis ervan dragelijk.

De kaartenbak van de gemeentelijke basisadministratie telt inmiddels 170 nationaliteiten. „Alleen Amsterdam heeft er meer”, zegt Van Rumund trots. Zo kan het gebeuren dat hij op een doordeweekse dag een internationaal congres over ’Shaping Science Based Clusters’ toespreekt.

Dan is er koninklijk Wageningen. Koningin-regentes Emma betrok in de negentiende eeuw al paleis Oranje Nassau’s Oord nabij de stad. Prins Bernhard woonde in 1945 de Duitse capitulatie bij in Hotel De Wereld en stimuleerde nadien 5-meiherdenkingen. Sinds zijn overlijden in 2004 herdenkt de gemeente hem op zijn sterfdag, 1 december.

Verder beschikt Wageningen, een havenstad, over een zeevaartimago dankzij het Maritiem Research Instituut Nederland, een internationaal onderzoekscentrum met reusachtige testbassins voor schaalmodellen van zeeschepen en boorplatforms. De burgemeester is ambtshalve lid van de raad van toezicht.

Het burgemeesterschap van Wageningen is een prachtig ambt, verzekert Van Rumund die met plezier gasten rondleidt. Hij trad in 2005 aan in de veronderstelling dat de grootste perikelen op het stadhuis voorbij waren. Wageningen voelde vertrouwd. Het is klein-Nijmegen, zegt Van Rumund: een overwegend linkse universiteitsstad met een bevolkingsmix van arbeiders en academici waar ook carnaval wordt gevierd, net als in Nijmegen.

Maar Van Rumund stapte tegelijkertijd in een wespennest. In 2002 vertrokken burgemeester Jaap Sala en de toenmalige gemeentesecretaris voortijdig vanwege verstoorde politieke en ambtelijke verhoudingen. Met de komst van diens opvolger Pechtold leken de problemen en de interim-ambtenaren te verdwijnen. Maar de D66-burgemeester werd na anderhalf jaar minister. Van Rumund kwam in zijn plaats.

Na de raadsverkiezingen van 2006 ontstonden nieuwe problemen, onder meer met het Pantarijn. Het collectieve politieke en bestuurlijke geheugen bleek grotendeels gewist door de komst van veel nieuwe raadsleden, het tussentijds aftreden van een wethouder en het ontslag van de raadsgriffier. Intussen negeerden ambtelijke sectoren elkaar als vanouds en werkten elkaar tegen.

De komst van een vaste gemeentesecretaris vorig jaar luidde een nieuw dieptepunt in. Diens vernieuwingsplannen leidden tot ruzies in het managementteam. Ook het college van burgemeester en wethouders voelde uiteindelijk niets voor zijn inzichten. Na drie maanden werd hij ontslagen.

„Bij mijn aantreden had ik dit niet verwacht”, zegt Van Rumund. In het begin hoorde hij wel eens grappend: ’Blijf je nou wel?’. Maar nu hij zelf de hardnekkige problemen van het stadsbestuur ondervindt, is hij van plan de gewraakte bestuurscultuur anders aan te pakken. Zijn ervaring uit Nijmegen komt hem daarbij van pas.

Net als zijn politieke voorbeeld Joop den Uyl schetst hij graag een verre horizon. Hij praat het liefst net zolang op anderen in tot ze zijn overtuigd. Niet altijd werkt dat. Netelenbos moest deze zomer de politieke impasse doorbreken in het college van b. en w. en de coalitie van PvdA, Stadspartij Wageningen, VVD en CDA. Het eind van dat liedje was dat b. en w. een wethouderspost schrapten en dat een van de PvdA-wethouders vertrok. „Wat me opvalt in Wageningen”, zegt Van Rumund, „is dat ondanks de crises de sfeer goed blijft. Dan kom je ze allemaal vrolijk tegen op 5 mei.”

Vergeleken met zijn voorganger, de mediagenieke Pechtold, komt Van Rumund over als een bescheiden man. De burgemeester als de baas van de gemeente die met de vuist op tafel slaat? Van Rumund veert op. In de geest van Den Uyl vindt hij dat ’het primaat van de politiek moet worden gerespecteerd’ bij de aanpak van de politieke en bestuurscultuur. „Als portefeuillehouder ben ik natuurlijk sturend op dit onderwerp”, legt hij uit. „Dat hoort bij je werk. Maar met de vuist op tafel slaan, daarvan heb je op termijn meer last dan gemak.”

Zonder reuring is Wageningen niet zichzelf, vindt Van Rumund, maar de kwaliteit van het gemeentebestuur moet beter. De wortel van de problematiek, analyseert hij, is de bescheiden grootte van de gemeente. Wageningen telt 36.000 inwoners. Getalenteerde ambtenaren zien de stad als carrièrespringplank. Talent verdwijnt snel. „Mensen staan ervan te kijken dat we zo klein zijn”, zegt Van Rumund. „De omvang van onze ambtelijke organisatie en de salariëring van onze ambtenaren is navenant. Het zorgt voor veel spanningen als je zoveel op je bordje krijgt. Onze voorzieningen moeten van hoog niveau zijn, zoals ons theater en de bibliotheek.”

Rust in de tent is daarom Van Rumunds devies. Geen nieuwe managementideeën meer, maar continuïteit. Een interim-gemeentesecretaris en een interim-verandermanager hebben een rustige koers uitgezet. Het management levert een tussenlaag in. Ambtelijke rivaliteit moet verdwijnen door kleinere teams te formeren. Ambtenaren moeten elkaar weer aanspreken in plaats van mijden.

De gemeenteraad denkt intussen na over het eigen functioneren. „We moeten in ons collectief geheugen investeren”, vindt Van Rumund. Hij verwacht veel van de nieuwe gemeentesecretaris en griffier. „Alles is rijp voor een nieuw begin.” Wel hoopt hij dat de gemeenteraad in 2010 niet weer te veel wordt ververst, zoals in 2006.

Als het aan hem ligt, blijft Van Rumund de komende jaren de burgemeester van Wageningen, het liefst tot het feestelijke 750-jarige stadsjubileum in 2013. Ook dat feest zorgt voor reuring. Het stichtingsbestuur stapte deze zomer boos op, omdat de gemeente geen geld reserveerde voor het feest. Maar het komt goed, weet Van Rumund. Al weet je het in een kleine stad nooit zeker. „Als er iemand ziek wordt, heb je meteen een groot probleem.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden