Het bonnetje dat toch nog opdook

teevendeal | Geklungel van topambtenaren zorgde ervoor dat de affaire jaren door bleef etteren.

Topambtenaar Coen Hogendoorn krijgt op vrijdagochtend 6 juni 2014 explosief nieuws te horen: ICT'ers hebben de band gevonden waar het omstreden bonnetje van de Teevendeal mogelijk op staat. Dat terwijl minister Ivo Opstelten (VVD, veiligheid en justitie) drie dagen eerder juist aan de Tweede Kamer heeft geschreven dat er 'geen back-ups meer beschikbaar' zijn. Tijd voor alarmbellen, maar Hogendoorn houdt anderhalf uur later zijn mond bij de wekelijkse bestuursraad, bedoeld om politiek gevoelige zaken te bespreken.

Het is een van de vele voorbeelden die Marten Oosting gisteren deed constateren dat er op het ministerie sprake is geweest van een 'evident gebrek aan regie in de politiek zeer gevoelige' Teevendeal en het 'ontbreken van politieke sensitiviteit'. De oud-ombudsman boog zich, nadat de indruk van een doofpotaffaire was ontstaan, voor de tweede keer in een jaar tijd over de miljoenenschikking die oud-staatssecretaris Fred Teeven als officier van justitie in 2000 sloot met drugscrimineel Cees H.

Voor een doofpot heeft Oosting geen aanwijzingen gevonden. Sterker: het ministerie zou vermoedelijk niet eens in staat zijn geweest de zaak te verhullen. 'Zo'n situatie veronderstelt in elk geval het organisatorische vermogen en de bestuurskracht om zaken effectief toe te dekken, en dat zo te houden', aldus Oosting. 'En ook om de kring van betrokkenen zo klein mogelijk te houden.' Bij de Teevendeal was er op het ministerie van juist sprake van 'gebrek aan eenheid van optreden'.

Dat begint al na de eerste 'Nieuwsuur'-uitzending van 11 maart 2014. Hoewel de zaak beide bewindspersonen raakt, draagt de hoogste ambtenaar van het ministerie, secretaris-generaal Pieter Cloo, de zoektocht naar het bonnetje over aan directeur-generaal Gerard Roes. Cloo heeft volgens Oosting 'laten gebeuren' dat hij 'van meet af aan en tot het laatst (...) feitelijk buitenspel heeft gestaan' - dat terwijl hij nota bene zou zijn aangetrokken vanwege zijn ICT-kennis.

Maar ook Roes onderschat de zaak, oordeelt Oosting. Roes neemt de bevindingen van oud-procureur-generaal Henk van Brummen, die de betaalgegevens binnen twee weken moet zien op te diepen, in 2014 klakkeloos over. Roes had moeten opvallen dat Van Brummen de directie van de ICT-dienstverlener van het ministerie, de SSC-ICT, niet had geraadpleegd en had de bevindingen op zijn minst aan directeur Bob van Graft moeten voorleggen, wat veel ellende had kunnen voorkomen.

Het is topambtenaar Hogendoorn die op 3 juni 2014 verbaasd in de Kamerbrief van Opstelten leest dat er geen relevante back-ups meer zijn. Hij neemt contact op met Van Graft, die zijn medewerkers de archieven in laat duiken. Drie dagen later, anderhalf uur voor de bestuursraad, wordt Hogendoorns vermoeden bevestigd: de ICT'ers hebben de back-ups gevonden. Hogendoorn stelt dat hetzelfde uur aan Cloo te hebben doorgegeven, met 'goed om te weten' als reactie. Cloo zegt hier geen herinnering aan te hebben.

Zo hangt de zaak van onwaarschijnlijkheden aan elkaar: Hogendoorn durft zich die 6de juni in de bestuursraad niet met Roes' zaak te bemoeien, hij licht Roes ook na het topoverleg niet in en Van Graft meldt aan zijn medewerkers dat zij de zoektocht kunnen staken. Pas als 'Nieuwsuur' op 4 maart 2015 het overgemaakte bedrag meldt, krijgen de ICT'ers van het ministerie de opdracht de eerder gevonden band uit te lezen. Binnen vier dagen hebben ze beet. Het is dan zondagavond. Maandag treden Opstelten en Teeven af.

Hoe het kan dat Oosting dit alles pas in tweede instantie heeft ontdekt? De verklaring past in het plaatje: een memo over de afgebroken zoekpoging raakt daags na het aftreden van Opstelten en Teeven zoek op het ministerie. Plaatsvervangend minister Stef Blok krijgt het onder ogen, evenals Cloo, maar die laatste denkt na het lezen van een fout in de tekst: 'laat maar, dit klopt al niet' en 'mosterd na de maaltijd'. Pas op 26 januari van dit jaar, daags nadat 'Nieuwsuur' over de gestaakte zoektocht bericht, krijgt Oosting het onder ogen.

16 jaar teevendeal

Juni 2000

Officier van justitie Teeven sluit een omstreden deal met Cees H. De crimineel krijgt van Justitie een geheimgehouden bedrag teruggestort, buiten de belastingdienst om.

2002

Toenmalig minister Korthals (justitie) meldt de Kamer dat het om twee miljoen gulden gaat.

Maart 2014

'Nieuwsuur' heeft een document in handen waaruit blijkt dat met de schikking rond de 5 miljoen gulden is gemoeid en dat de Belastingdienst van niets wist.

Toenmalig minister Opstelten (justitie) noemt in een Kamerdebat echter een bedrag van 1,25 miljoen.

Mei 2014

Oud procureur-generaal Henk van Brummen heeft in opdracht van Opstelten naar het bonnetje van de deal gezocht, maar niets kunnen vinden.

Maart 2015

Nieuwsuur onthult het exacte bedrag van de deal: 4.710.627 gulden en 18 cent, met alle betalingsdetails. Alsnog vinden ICT'ers het bonnetje op het ministerie. Opstelten en staatssecretaris Teeven treden af.

December 2015

Oosting presenteert eerste rapport over Teevendeal. Harde kritiek op Van der Steur, Dijkhoff en Rutte. Alle drie gaan ze in een Kamerdebat door het stof.

Januari 2016

Nieuwsuur meldt dat destijds aan ICT'ers opdracht is gegeven de zoektocht naar het bonnetje te staken. Vraag is of er sprake is van een doofpot. Oosting heropent het onderzoek.

Mei 2016

Oosting presenteert tweede rapport: er is geen doofpot, wel chaos in de ambtelijke top van het ministerie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden