Het boek blijft de kern

Joost Nijsen richtte vijftien jaar geleden uitgeverij Podium op. Om dat te vieren schreef Nijsen het boek 'ABC van de literaire uitgeverij'. Vooral de M van Marketing is in deze moeilijke tijden van levensbelang.

Hoe wordt vijftien jaar uitgeven het beste zichtbaar? Via de boekenkast, natuurlijk. De boekenkast van de baas zelf. Op de royale werkkamer van Joost Nijsen staan ze allemaal op volgorde van verschijnen; van het eerste boek in 1997 tot aan de laatst verschenen titel in 2012. Met auteurs als Kluun, Manon Uphoff, Ronald Giphart, Renate Dorrestein, Wilfried de Jong, Aaf Brandt Corstius en Joris Luyendijk én zowel vertaalde fictie als een sterk bezette poëzie-tak, heeft Nijsen van Podium een gewaardeerd uitgeefhuis gemaakt.

Wat is er in die vijftien jaar veranderd?
"Het vak kenmerkt zich normaal gesproken door weinig verandering, maar nu lijken we op een keerpunt te staan. Ten eerste: De literaire uitgeverij kan nu een winstmachine zijn, dat was voorheen niet zo. In de jaren zestig, zeventig, werd literatuur big business, met een bestsellercultuur en brede publieksbelangstelling. Daardoor werden de auteurs gaandeweg assertiever, vooral de laatste vijftien jaar merk ik dat. Schrijvers hebben soms een eigen agent of slaan met de vuist op tafel als iets hen niet zint. De autoriteit van de uitgever is afgenomen. Waar vroeger de schrijver de onderliggende partij was, is dat nu andersom. Een andere verandering is het toegenomen belang van de media. Hun macht is veel groter geworden. De de macht en het belang van de literaire criticus zijn afgenomen."

Wat betekent dat voor de literatuur?
"Bijvoorbeeld dat schrijvers alléén maar door een talkshow worden uitgenodigd als ze een boek geschreven hebben over een aangrijpend, persoonlijk onderwerp. Als ze de redactie van het programma vervolgens plechtig beloven ook openhartig over hun persoonlijk leven te vertellen, ja, dán mogen ze komen. Doen ze dat in de uitzending uiteindelijk niet, dan is het programma boos. Ik snap het belang van die talkshows, maar ik vind het schrijnend dat het tekort aan literaire inhoud nergens gecompenseerd wordt. Alleen vlammende recensies kunnen dat goedmaken, of een literaire prijs. Zo kunnen boeken onder de aandacht komen die inhoudelijk of stilistisch bijzonder zijn."

Het zijn niet alleen andere tijden, maar ook moeilijke tijden.
"Ik denk dat dit het eerste jaar wordt dat Podium verlies gaat draaien, tenzij ons nog een onverwacht succes wacht, maar daar reken ik eerlijk gezegd niet meer op."

En dat op haar verjaardag. Sneu.
"Ik ben zeker niet in paniek, daarvoor hebben we te veel plannen. Maar ik ben ook realist: de boekhandels zijn te leeg, ik maak me zorgen over ontlezing, het gaat niet goed. Een van de grootste problemen is dat we te maken hebben met een radicalisering van de bestsellercultuur. Dus af en toe één titel die het extreem goed doet, zoals bij ons Kluun.

"Boeken die niet verkopen heb je altijd gehad, maar wat je nu ook ziet is een geleidelijke terugval van de succesvolle literaire schrijvers in de middencategorie. Of denk aan een auteur als Giphart in ons fonds waarvan vroeger honderdduizenden exemplaren verkocht werden. Hij wordt nog altijd gretig gelezen, maar toch minder goed dan voorheen."

Hoe verklaart u die ontwikkeling?
"Het heeft ook te maken met ons gedrag op de smartphone. Ik zie daar heel veel mensen heel veel tijd aan besteden. We lezen nog wel, maar kort en snel. Aan lange teksten zijn we niet meer gewend. Bovendien groeit nu een generatie op die gewend is voor digitale teksten niks of weinig te betalen. Zodra een boek digitaal verschijnt, merk ik dat mensen zelfs een halvering van de prijs in vergelijking met een gewoon boek nog te veel vinden. Het plezier van lezen, het belang van literatuur moet beter aan de man worden gebracht. Boeken zijn korte vakanties voor de geest, dat straalt de boekenwereld te weinig uit."

Misschien zouden uitgeverijen die dure panden niet moeten verlaten?
"We kunnen natuurlijk naar een goedkope loods verhuizen in Amsterdam-Noord. Waarschijnlijk hebben we dan iets meer marge, ook voor onze schrijvers. Maar ik vermoed dat auteurs niet naar die loods in Amsterdam-Noord willen, zij willen ook een zekere allure. Ons kapitaal is dus niet ons pand maar de auteur. Maar goed, je moet er wel maat in houden. Uitgevers moeten niet in dure Italiaanse sportauto's rond gaan rijden."

Wordt het vak serieus bedreigd?
Nijsen is een tijdje stil. Dan: "Ik ben monter, we gaan niet naar de afgrond. Er zal altijd geschreven worden en schrijvers zullen daar altijd iemand voor nodig hebben. Voor begeleiding, voor reflectie. Maar het zal niet meer gaan met een klassieke vanzelfsprekendheid. Zeker niet nu de agenten snel in opkomst zijn.

"Steeds meer schrijvers - ook hier in huis - hebben een eigen agent die de zaken voor ze regelt. Je kunt daarop reageren door als uitgever te versmallen in activiteiten. Ik wil juist met Podium de hoofdagent blijven voor onze schrijvers, toewerkend naar een soort makelaar in rechten, een coach.

"In feite zijn we vanuit de rechten nu al vaak de agent van onze schrijvers, maar het kan intensiever nog. Met Ronald Giphart heb ik nu al zo'n hecht samenwerkingsverband. Toch blijft de kern van het uitgeven: het boek."

U ontvangt duizenden manuscripten. Is er wel voldoende literair talent in Nederland?
"Het gemiddelde niveau van schrijven is, vooral door boeken en cursussen, flink toegenomen. Maar het natuurtalent zal altijd zeldzaam zijn. En dat blijft toch de natte droom van elke uitgever: dat je een écht talent treft. Ik krijg nog altijd een lekker harteklopje als het zeldzame wonder gebeurt. Dat tintelende gevoel. En de ultieme kick is natuurlijk als de inhoudelijke betekenis van een boek samenvalt met commercieel succes."

ABC van de literaire uitgeverij. Joost Nijsen. Uitgeverij Podium, Amsterdam. 260 bladzijden. ISBN 9789057596858. Prijs: € 15,-

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden