Het bloed van de barman

De misdaad kent stille getuigen. Een vingerafdruk, een verloren briefje, opnamen van een telefoongesprek, de resten na een explosie, een besmeurde stoeprand, een ontzield lichaam. De specialisten van het Gerechtelijk Laboratorium in Rijswijk zoeken naar de waarheid achter die sporen. In de serie Sporen wordt in iedere aflevering een specialisme belicht. Vandaag deel 1: de deskundige biologische sporen

Op de tafel staat een zwarte hoge schoen, maat 45. Met een scherpe lamp wordt het leer en de zool afgezocht naar bloedspatten. Wie weet blijkt de eigenaar, die een taxichauffeur heeft overvallen, eerder een caféhouder te hebben vermoord. ,,In de plas bloed waarin de barman lag, is een afdruk van zo'n schoen gevonden. Mogelijk zitten er nog spatten aan. Kleren die met bloed zijn besmeurd worden meestal gauw gewassen, dan ben je het spoor kwijt. Maar schoenen willen nog wel eens vergeten worden.''

De afdeling van Joost Kockx onderzoekt biologische sporen: bloed, speeksel, sperma, haren. Sinds een jaar of zeven heeft zich in zijn branch een revolutie voltrokken. Voorheen was het vaststellen van een bloedgroep zo'n beetje het hoogst haalbare. Maar het DNA-onderzoek heeft alles overvleugeld. En dat is niet zo vreemd. Tenslotte kan met DNA-onderzoek een identiteit worden vastgesteld, met een zekerheid van 99 procent.

Op de schoen wordt op een gekleurd plekje inderdaad een spatje bloed aangetroffen. Een minuscuul schepje van het rode vlekje wordt genomen. Kockx: ,,Het kan net zo goed roest zijn, dat valt zo niet te onderscheiden.'' Het piepkleine puntje wordt aan de tetratest onderworpen. Wordt de korrel blauw, dan is het aangetroffen materiaal bloed.

Met een pincet wordt daarna een nat katoenen draadje vastgehouden, waarmee over de spat wordt gewreven. ,,Een paar millimeter bloed is voor ons genoeg'', zegt Kockx, ,,omdat het DNA vermeerderd kan worden.'' Zover is het dan nog niet. Het draadje met boed moet eerst drogen en dan de diepvries in. Later wordt het DNA van het monster vergeleken met dat van de caféhouder. Kockx: ,,Als je een plas bloed hebt is het natuurlijk gemakkelijker. Dan neem je gewoon een wattenstokje.''

Het is van belang het bloed snel veilig te stellen. ,,Daarom snijdt de technische recherche van de politie zonder pardon een stuk uit de zitbank of uit de vloerbedekking. Als je lang wacht, neemt de kwaliteit van het materiaal af. Het bloed krijgt een craquelé-achtig uiterlijk. Het DNA in het bloed wordt dan afgebroken. Die schoen tornen we ook helemaal uit elkaar. Onder niet al te extreme omstandigheden blijft bloed trouwens lang bruikbaar.''

De onderzoeker laat een aparte bergruimte zien waar de 'Stukken van overtuiging', zoals de sporen zo deftig heten, liggen opgeslagen. ,,Allemaal papieren zakken, want in plastic gaat het afbreken en schimmelen''.

Kockx toont de 'zedenset'. Een vrouw die verkracht is, wordt met behulp van de set onderzocht op het politiebureau. Er zit een papieren laken in waar het slachtoffer op moet gaan staan. Kockx: ,,Op die manier kunnen er haren van de verkrachter opgevangen worden. We hebben alleen wat aan haarwortelzakjes. Het schaamhaar wordt uitgekamd, omdat het goed mogelijk is dat schaamharen met haarwortselzakjes van de dader er bij het geweld zijn uitgerukt.'' In de set zitten daarnaast spullen om een uitstrijkje te maken. ,,Als je er gauw bij bent, kun je de spermacellen heel goed herkennen.'' Onder de reuze-microscoop in Kockx' lab is een beeld van rode vlekjes te zien. Sommige bolletjes hebben een staart. Het zijn overduidelijk spermatozoïden. Bij dit soort onderzoek moet echt vaart gemaakt worden, want hoe langer gewacht wordt, hoe meer staarten afbreken. ,,Dan gaan de spermatozoïden lijken op bacteriën en gistcellen die ook in de vagina aanwezig kunnen zijn. In dat geval zijn ze nog te onderscheiden omdat ze een lichte kop hebben. Overigens, dat ze roodgekleurd zijn, komt door de kleurstof die wij hebben toegevoegd. Sperma lijkt met het blote oog soms op etensresten. Onder de microscoop is het transparant.''

Tussen de slipjes, spijkerbroeken, snippers behang met verdachte vlekken, ligt ook een bivakmuts. ,,Van een bankovervaller. Vaak zitten ze voor hun daad al een tijdje in de auto te wachten of ze schreeuwen 'Geld!' Als ze buiten komen, gooien ze meestal de muts weg. Met daarin het speeksel, dat net zo goed als bloed, op DNA onderzocht kan worden''.

Dat brengt Kockx op de DNA-wetgeving. Sinds 1994 kan justitie onderzoek naar specifiek materiaal afdwingen bij misdrijven waarop een gevangenisstraf staat van acht jaar of meer, als moord, doodslag en zware seksuele vergrijpen. ,,Indertijd was men huiverig dat er een DNA-databank zou komen, met daarin gegevens over erfelijkheid. Dat je zou kunnen zien dat je een ziekte onder de leden hebt, die erfelijk is. Maar dat leggen wij niet vast. Het gaat ons om de identiteitskenmerken.''

Kockx is geen voorstander van een DNA-databank waar iedereen inzit. Dat is onpraktisch, zo'n registratie is te veelomvattend. Het vastleggen van DNA uit misdaad, bewijst wel regelmatig zijn nut. ,,Een paar jaar geleden werd een oude vrouw in Rotterdam-Zuid vermoord. Er waren geen aanknopingspunten. Wel werd er een peuk van een sigaret gevonden in een glas, en nog eentje in een wasbak. Het speeksel hebben we kunnen extraheren. Een hele tijd later kregen we via Interpol te horen dat er in Engeland drie Polen waren aangehouden, die verdacht werden van moord op ouderen. Het bloed werd opgestuurd en ... het DNA kwam overeen!''

Bij de Tweede Kamer ligt nu een wetsvoorstel waarin staat dat niet alleen het bloed van een persoon als DNA-bewijs kan gelden. Ook wangslijm - dat volgens de experts net zo goed dienst kan doen als referentiemateriaal - wordt daarin toegestaan. Kockx: ,,Dat zal minder belastend overkomen. Met bloed moet je toch iemand met een naald prikken. Bij het vergaren van wangslijm hoef je maar een paar keer met een wattenstokje in de mond heen en weer te gaan en je hebt voldoende cellen gevangen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden