Het blijft wachten op de Beter Leven-jurk

Werknemers in een kledingfabriek in New Delhi. Beeld REUTERS

Waarom koop je eerder een biologische kip dan een eerlijke kerstjurk? De voedings- en kledingindustrie blijken lastig te vergelijken. 'In voedsel valt veel meer te kiezen dan in mode.'

Het is al jaren hetzelfde liedje. Telkens als de kledingbedrijven onder de loep worden genomen, volgt dezelfde constatering: ze doen te weinig aan misstanden als kinderarbeid, moderne slavernij en milieuvervuiling.

Maandag bevestigde de Sociaal-Economische Raad dit beeld. Want: zelfs van bedrijven die beterschap beloven en meedoen aan het duurzame textielconvenant, heeft maar 18 procent een uitgewerkt plan hoe de misstanden aan te pakken.

Het staat in schril contrast tot de snel veranderende levensmiddelenindustrie. Die wordt er jaarlijks dier- en milieuvriendelijker op. Waarom blijft die kledingindustrie zo achter?

Relevante verschillen

Vergelijkend wetenschappelijk onderzoek naar de twee industrieën is er nauwelijks. Omdat er veel meer beweging in de voedselindustrie zit, is daar meer over bekend, vertellen onderzoekers en activisten. Het ei van Columbus hebben ze niet, maar relevante verschillen tussen de twee industrieën zien ze wel.

"In voedsel valt veel meer te kiezen dan in mode", zegt consumptiesocioloog Hans Dagevos van de universiteit Wageningen. Bijna in iedere supermarkt zijn er biologische en fairtrade alternatieven voor 'gewone' kip, aubergine of hagelslag. "Dat komt doordat biologische boeren al jaren bezig zijn. Hierdoor kunnen consumenten al veel langer en beter kiezen en doen ze dat ook. Steeds meer boeren willen nu zelfs biologisch worden omdat de markt zo groeit."

In de kledingrekken zie je weinig alternatieven. "99 procent van de kleren is niet 'schoon'", zegt Tara Scally van actiegroep Schone Kleren Campagne. Dat zie je ook in de overzichten van merkenvergelijker Rank a Brand: het merendeel van de kledingbedrijven scoort laag.

Er timmeren wel enkele duurzame en eerlijke bedrijven aan de weg, maar met weinig succes. Neem American Apparel, dat al zijn kleding in eigen land laat maken. Die winkel moest dit jaar al zijn Europese vestigingen sluiten. Dagevos: "Je bent een eilandje in de oceaan. Zo was het in de voedselindustrie ook. Het duurt nu eenmaal erg lang en vele zullen falen."

Ook zijn er minder keurmerken in de mode. "Bij voedsel heb je een paar goede: Fairtrade, Beter Leven, Utz enzovoort. Daardoor is er meer transparantie en hebben de consumenten meer overzicht", zegt Dagevos.

Niet iedereen is overtuigd van het nut van keurmerken. "Soms werkt het transparantie ook tegen en zien consumenten door de bomen het bos niet meer", zegt onderzoeker duurzaam consumeren Peggy Schyns van het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Het is ook moeilijker om een keurmerk voor kleding te maken dan voor voedsel, denkt Scally van Schone Kleren Campagne. "Om het maar cru te zeggen: er zijn meer arbeiders, bedrijven en grondstoffen nodig om een jurk te maken dan een banaan. En die moet je allemaal controleren."

Statussymbool

De twee industrieën zijn niet op alle vlakken even goed te vergelijken. Zo heeft de duurzame voedselindustrie het geluk dat veel mensen biologisch of fairtrade associëren met gezond. Ze kopen het daardoor eerder. Kleding is daarentegen voor veel mensen een statussymbool, dus daar maken kopers een andere afweging over, voegt Schyns daaraan toe. "Misschien vinden ze het minder belangrijk dat het duurzaam is of associëren ze bij kleding duurzaam zelfs met stoffig."

Zouden ngo's nog verschil kunnen maken door kledingmerken door het slijk te halen, zoals Stichting Wakker Dier succesvol deed met de plofkip?

Het zou volgens Scally kunnen, ware het niet dat het in de kledingindustrie moeilijker is om één boeman te identificeren, omdat het om bijna alle kledingmerken gaat. Daarnaast, zegt Dagevos, heeft het alleen zin om een naming and shaming-campagne tegen bijvoorbeeld de Primark te voeren, als er een alternatief is. "Zolang er geen goedkope kerstjurkjes te koop zijn die ook eerlijk zijn, schiet je er weinig mee op."

Uiteindelijk is er maar een partij die het verschil kan maken: de kledingindustrie zelf, concludeert Dagevos. "Zolang de industrie de waarden waar ze voor staat niet serieus neemt, zal er weinig veranderen."

Keurmerken

Kijk op de foto's hieronder hoe merken scoren op de index van vergelijkingssite Rank-a-Brand.

D66 twijfelt over wet tegen kinderarbeid

Het gaat er vandaag om spannen: haalt de initiatiefwet van de PvdA om kinderarbeid te bestrijden een meerderheid in de Eerste Kamer? Een aantal partijen, waaronder D66, heeft twijfel over de uitvoering: kan een Nederlands bedrijf dat spullen koopt, weten wat er allemaal gebeurt in het buitenland? En is te controleren of de regels worden gevolgd?

De wet wordt vandaag verdedigd door PvdA-Kamerlid Attje Kuiken. Zij wil dat bedrijven verklaren dat zij alles doen wat nodig is om te voorkomen dat zij producten op de markt brengen die zijn gemaakt door kinderhanden. Wie de regels niet naleeft, kan een boete krijgen en kan strafrechtelijk worden vervolgd. Cruciaal lijkt de opstelling van D66. Senator Petra Stienen van die partij is kritisch: "Onze zorg betreft het toezicht op de uitvoering. Hoe moet je dat internationaal doen vanuit Nederland?", vroeg zij bij een hoorzitting met maatschappelijke organisaties. De Eerste Kamer hoort er bij de beoordeling van wetten sterk op te letten of regels in de praktijk werkbaar zijn.

In de Tweede Kamer kreeg de wet ruim steun. SP, PvdD, PvdA, GroenLinks, 50Plus, Denk, ChristenUnie, SGP en drie afgesplitste eenmansfracties stemden voor. En ook D66 was voor de wet.

Lees ook: 
De verbeterplannen van de kledingindustrie schieten nog steeds tekort

- Een wet die bedrijven verplicht het nodige te doen tegen kinderarbeid, heeft dat nut of werkt het averechts?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden