Het blauwe huis van Monet

Claude Monet schilderde dit huis aan de Hogendijk 78 in Zaandam op zijn schilderij Het blauwe huis. (FOTO PATRICK POST)Beeld Patrick Post

In boeken, films, opera’s en op schilderijen komen vaak reëel bestaande plekken voor. Trouw zocht een paar van die Hollandse locaties uit en gaat deze zomer kijken hoe de werkelijkheid zich tot de fantasie van de kunstenaar verhoudt. Vandaag aflevering 5: Claude Monet in Zaandam.

’Voor mij is het hier uitstekend schilderen. Huizen in allerlei kleuren, molens bij honderden en verrukkelijke boten. Er is genoeg te schilderen voor een heel leven.” Dit schreef de Franse kunstschilder Claude Oscar Monet (1840-1926) in de zomer van 1871 aan zijn vriend Camille Pisarro over zijn verblijf in Zaandam. Een ’heel leven’ zou hij er niet blijven, slechts vier maanden, van begin juni tot 7 oktober 1871. In die korte periode maakte hij 24 schilderijen. Monet was diep onder de indruk van de ’kinderlijk fantastische kleurrijke bouwtrant, die alles overtrof wat Holland aan bizarre architectuur te bieden had’.

Als Monet toen al zo verrukt was van de Zaanse architectuur, hoe zou hij dan wel niet gereageerd hebben als hij nu per trein was gearriveerd in Zaandam? Naast het station zou hij immers meteen dat bizarre hotel hebben gezien waarvan de gevels bestaan uit een opeenstapeling van zeventig Zaanse huisjes, uitgevoerd in vier kleuren Zaans groen. Zou hij onmiddellijk naar zijn penselen hebben gegrepen? En in welke superlatieven zou hij zijn vrienden deze architectuur hebben beschreven? Maar de belangrijkste vraag die je bekruipt is hoe Monet gereageerd zou hebben op dat ene blauwe huisje in de hotelgevel, een vreemde eend tussen alle groene huizen.

Wereldberoemd is Claude Monet geworden met zijn impressionistische schilderijen, die over de hele wereld zijn verspreid. Dat hij ook korte tijd in Zaandam heeft gewoond en gewerkt, is minder bekend. In Zaandam zelf, met zijn Zaanse Schans en Czaar Peterhuisje vaste halteplaats voor toeristen, speelt Monet al helemaal geen rol en verwijst ook niets naar zijn aanwezigheid hier, bijna anderhalve eeuw geleden.

Tot dit voorjaar, toen het nieuwe Inntel Hotel werd geopend met zijn kleurrijke wanden van gestapelde Zaanse huisjes. Toen vroegen veel Zaandammers zich ineens af wat toch die ene blauwe gevel te betekenen had te midden van al die groene huisjes. Blauwe gevels, die komen in Zaandam toch niet voor? Het blauwe accent in de gevel van het hotel is volgens architect Wilfried van Winden een knipoog naar het schilderij ’Het blauwe huis’, dat Monet hier in 1871 maakte. De verblijfplaats van dit schilderij is onbekend. Maar het huis dat Monet inspireerde tot dit werk, staat er nog wel, ook al weten de meeste Zaandammers dat niet.

Met een afbeelding van het schilderij op zak begint de zoektocht naar het blauwe huis van Monet. Het is geen speurtocht ins Blaue hinein want volgens de website van de recent opgerichte Stichting Monet in Zaandam, bevindt het zich aan de Hogendijk. De situatie ter plekke is wel drastisch gewijzigd. Zo is het huis niet blauw meer, maar zijn de houten planken op de gevel crèmekleurig. Ook de blauwe schutting naast het huis met daarachter twee boompjes staat er niet meer. Op die plek staat nu een huis. En het vrije uitzicht op de Zaan met molens op de achtergrond is ook verloren gegaan.

Voorbijgangers onderweg schudden het hoofd als hun de weg wordt gevraagd naar het blauwe huis. Op de Hogendijk is het ook zoeken geblazen. Bij nummer 74 slaat de twijfel toe. Dit is typisch zo’n Zaans huisje waarvoor Monet gesmolten zou zijn, zo fraai en authentiek ziet het eruit. Maar het is groen, en niet crèmekleurig. Het huis op nummer 78 met een gevelsteen die als bouwjaar 1724 meldt, heeft wel de goede kleur, maar het heeft minder houtwerk op de gevel dan in de tijd van Monet. Ook de voorgevel ziet er anders uit.

Een telefoontje naar Jacob Reitsma van de Stichting Monet in Zaandam brengt de oplossing. Reitsma woont om de hoek van de Hogendijk en komt graag even langs om uit te leggen waar je moet gaan staan, om de gelijkenis met het schilderij te kunnen ontdekken. Die is er inderdaad, al blijven de verschillen tussen de situatie toen en nu groot. Zo is de uitbouw aan de voorkant gesloopt. En het ontbreken van de schutting schept ook verwarring. Maar nummer 78 is onmiskenbaar het blauwe huis van Monet.

In het huis woont Jeroen Engel. Hij vertelt dat hij graag meewerkt aan het plan van de Stichting Monet in Zaandam om het huis weer blauw te schilderen. Maar omdat het een monument is, heeft dat de nodige voeten in aarde. Eerst moet worden onderzocht of de planken op de gevel de originele zijn, of die nog sporen van de oorspronkelijke verf bevatten en wat precies de kleur is geweest. Het kan ook zijn, vertelt Reitsma, dat het huis oorspronkelijk groen was maar dat de verf door de toevoeging van koper in de loop der jaren blauwig is uitgeslagen en dat Monet het in die staat heeft gezien. Ook wil de stichting nagaan of het vervallen huis op nummer 76 gesloopt mag worden, zodat de schutting uit de tijd van Monet weer terug zou kunnen komen. Reitsma: „Onze toekomstdroom is een toeristische fiets-en wandelroute langs alle locaties waar Monet is geweest en die hij heeft geschilderd. Monet kan een positieve bijdrage leveren aan het imago van Zaandam.”

De Monetroute zou bijvoorbeeld kunnen eindigen in hotel De Beurs aan de Zaan, waar Monet met vrouw en kind logeerde in 1871. Dat hij daar verbleef, blijkt onder meer uit het politierapport van 2 juni 1871, waarin melding wordt gemaakt van de aankomst van de vreemdeling. Maar de man heeft niets kwaads in de zin, meldt het rapport. Hij wil alleen maar zijn ’kunst uitoefenen’.

Op de plek van het hotel staat nu het koffiehuis Koffiekade en De Beurs van Monet. Monique Hoorn schenkt er pittige Cubaanse koffie. Ze wijst naar de plank met koffieblikken aan de muur. „Daar bevond zich de veranda van hotel De Beurs, waar Monet vaak moet hebben gezeten om te schilderen.” Reitsma: „Als Monet hier nu terug zou komen, zou hij vooral de molens missen, denk ik. En hij zou beslist het nieuwe hotel gaan schilderen met al die Zaanse huisjes en zijn eigen blauwe huis.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden