Het 'bladenbestel' zwaait Veronica uit

Eindelijk is het dan zover. De 'superdeal' tussen Endemol/Veronica en de publieke omroepen, die al wekenlang in de lucht hing, is gisteren beklonken. Vorige week had het al zover moeten zijn. De uitnodigingen voor de persconferentie waren al de deur uit, toen op het allerlaatste moment de bijeenkomst werd afgezegd. Er was 'gedonder' bij de omroepen van het eerste net: AVRO, KRO en NCRV. Heet hangijzer was de 'verkoop' van programmagegevens aan het commerciële Veronica.

“Als het moet kunnen wij binnen een week met een eigen programmablad op de markt komen”, antwoordt directeur-voorzitter van de VNU Tijdschriftengroep Th. Bouwman desgevraagd. De formules heeft VNU al in huis. Het blad 'Showtime' dat zich, zoals het gelijknamige RTL-programma, richt op het wel en wee van RTL-sterren, kan zo worden omgevormd tot een RTL-televisiebode. Ook het familieblad 'Story' (oplage ruim 400.000) kan in een handomdraai worden uitgebreid tot de TV-Story, een combinatie van roddelblad en televisiebode, een blad zoals VNU dat op dit moment in België al met veel succes op de markt brengt. En dan zijn er nog de andere familiebladen ('Panorama', 'Libelle', 'Margriet') en de regionale dagbladen die VNU best met een wekelijkse televisiebijlage zou willen upgraden. Waarmee de tot nog toe beschermde kasplantjes, die de omroepbladen zijn, ineens een aantal grote concurrenten tegenover zich krijgen.

De positie van VNU in de hele kwestie is op zijn zachtst gezegd 'pikant'. Zij treedt niet alleen op als uitgever van een aantal omroepbladen (naast 25 procent van de aandelen in de uitgeefkern voor de bladen van Avro, KRO en NCRV, verzorgt dochtermaatschappij Admedia ook de advertentiewerving voor zowel de AKN-bladen als voor Vara's 'TV Magazine' en is VNU voor 50 procent aandeelhouder in de 'Avrobode' en de 'Televizier'), maar heeft ook een belang van 38 procent in de grote concurrent van het publieke bestel, RTL 4 en 5. Die laatste heeft vanwege de auteursrechtelijke bescherming van de programmagegevens nooit een eigen blad kunnen uitgeven en staat dan ook te springen om dat nu te gaan doen.

De dans rond de omroepgegevens is op zichzelf niet nieuw. Al jaren azen uitgevers van dag- en weekbladen op deze informatie. In de jaren zestig was er het toen nog onafhankelijke omroepblad 'Televizier' dat op eigen houtje een televisiegids wilde uitgeven. Dat werd toen verhinderd door de rechter, die oordeelde dat het auteursrecht op de programmagegevens inderdaad bij de publieke omroepen ligt en dat deze derhalve het alleenrecht hebben op publikatie. Twee jaar geleden probeerde de 'Krant op Zondag' het nog eens. De uitgever van het blad meende dat de omroepen hem het recht op publikatie van de programmagegevens niet konden onthouden. Niet alleen uit oogpunt van de vrijheid op informatie, maar ook uit oogpunt van het economisch mededingingsrecht. Maar ook hier oordeelde de rechter dat het de publieke omroepen vrijstaat om programmagegevens voor zichzelf te houden, omdat dit van vitaal belang is voor de overlevingskansen van het publieke bestel. Wel staat het de omroepen vrij om via een systeem van licenties de programmagegevens 'door te verkopen' aan derden. Op dit moment gebeurt dat al met het Belgische weekblad 'HUMO', dat niet alleen een Belgisch, maar ook een Nederlands programmaoverzicht geeft.

Waarom hechten de publieke omroepen zo aan het in eigen beheer houden van de omroepgegevens? Niet eens zozeer vanwege het geld. Natuurlijk, concurrentie op de omroepbladenmarkt is vervelend, maar echt grote bedragen leveren de meeste bladen, in verhouding tot de andere inkomstenbronnen bij de omroepen, niet op. Alleen Veronica verdient, met een winst van zo'n 20 miljoen per jaar, flink op haar omroepblad en het is dan ook duidelijk dat zij deze lucratieve bron van inkomsten niet graag wil opgeven als ze uit het bestel stapt.

De echte reden waarom de publieke omroepen vasthouden aan het alleenrecht op publikatie, heeft vooral te maken met de inrichting van het Nederlandse omroepbestel. Dat kent, als enige in de wereld, zendtijd toe aan de hand van het aantal leden dat een omroep telt en koppelt het lidmaatschap van een omroep aan het abonnement op het omroepblad. Wie zich op de 'Avro-bode' abonneert is automatisch lid van die omroep. Het publieke bestel wordt om die reden ook weleens meesmuilend het 'omroepbladenbestel' genoemd.

Kon het NOS-bestuur in het geval van de HUMO zich er nog op beroepen, dat het hier een buitenlandse uitgever betrof die zich niet richtte op de Nederlandse markt, in het geval van Veronica liggen de zaken anders. Hier gaat het om een binnenlandse aanbieder, die als nieuwkomer in feite opnieuw het recht verwerft om programmagegevens buiten het bestel om te publiceren. En dus, redeneert de VNU, als Veronica het mag, waarom wij dan niet?

Tot nog toe houden de juristen van de NOS vol, dat de exclusieve overeenkomst met Veronica waterdicht is. Mocht achteraf blijken dat dat niet het geval is, dan is er nog altijd een veiligheidsclausule ingebouwd. Veronica krijgt de programmagegevens niet zomaar, ze moet daar flink voor 'betalen'. Een bedrag van dertig miljoen gulden is in dit verband al genoemd. Een transactie die waarschijnlijk met gesloten beurzen zal verlopen, aangezien de omroep ongeveer een zelfde bedrag is beloofd als 'bruidsschat' bij het verlaten van het bestel.

Volgens prof. E. Dommering, hoogleraar Mediarecht aan de Universiteit van Amsterdam, betekent het vrijgeven van de programmagegevens aan Veronica hoe dan ook 'een begin van het einde', zo verklaarde hij vorige week in het weekblad Elsevier. “Omroepen mogen hun machtspositie niet misbruiken door aan één afnemer gegevens te leveren. Zeker niet om de markt af te schermen, zoals beide partijen niet onder stoelen of banken steken.”

“Je moet dit soort zaken in een breder perspectief zien”, zegt ook de algemeen secretaris van de Mediaraad, J. Kalkman: “Binnen de Europese Unie speelt het recht op economische mededinging een steeds grotere rol. Het punt is niet, dat de omroepen hun programmagegevens niet via licenties zouden mogen doorverkopen, maar ze mogen dit niet exclusief aan één partij doen. De samenwerking tussen deze twee aanbieders levert een marktcontrole op, die kartelvorming in de hand kan werken. Iedereen weet dat VNU al jaren interesse toont voor die gegevens. Als je de zaak opengooit, kun je dat aan andere partijen niet weigeren.”

Dat betekent dat niet alleen VNU, maar ook andere kandidaten zullen klaarstaan om meteen in het gat te springen. Bijvoorbeeld het Telegraaf-concern, dat op dit moment al de exploitatie van de 'Tros-Kompas' verzorgt en wiens weekendbijlage nu al veel weg heeft van een televisiebode. Maar ook andere uitgevers, zoals de Perscombinatie (Volkskrant, Trouw, Parool), de NDU (Algemeen Dagblad, NRC/Handelsblad) en Wegener (uitgever van een groot aantal regionale bladen) zouden de wekelijkse programmagegevens graag als extra bijlage in hun weekendkranten schuiven. Of die bedrijven bereid zijn om daar, net zoals Veronica, tientallen miljoenen voor op tafel te leggen, is de vraag. Maar de hoogte van dit bedrag staat ter discussie.

“Natuurlijk is het moeilijk om in te schatten hoeveel dit soort gegevens waard is, maar dertig miljoen lijkt mij een onredelijk hoog bedrag, dat voor de rechter zeker zal sneuvelen”, meent Kalkman. Bouwman beaamt dit: “Het is een slimme truc om andere kopers af te houden. Maar als de publieke omroep daaraan vasthoudt zouden andere omroepen, zoals RTL, ook wel eens dat soort bedragen kunnen gaan vragen voor het publiceren van hun programmagegevens.”

Wat zal het voor de omroepen betekenen als lezers voortaan een gratis televisiebode aantreffen bij hun krant of weekblad? Boze tongen beweren dat het ledenbestand van de omroepen dan met honderdduizenden tegelijk zal 'leeglopen'. De publieke omroepen zelf blijven vol vertrouwen. “Op het moment dat er meerdere aanbieders op de markt komen, zal dat ongetwijfeld gevolgen hebben voor ons blad”, zegt een woordvoerder van de Avro, “De koek blijft hetzelfde, dus we zullen moeten inleveren. Toch zijn we er niet bang voor. We hebben op dit moment zo'n 650.000 leden, pas als we er meer dan 200.000 verliezen zou dat voor ons als A-omroep gevolgen hebben.”

Ook de NCRV maakt zich geen echte zorgen: “Onze leden zijn niet alleen lid vanwege ons omroepblad, maar vooral omdat ze bij onze club willen horen. Wij kennen een grote ledentrouw, mensen die van huis uit altijd lid zijn geweest. Je mag verwachten dat die abonnees niet ineens naar een ander programmablad zullen grijpen.” De EO is evenmin bevreesd voor de toekomst. Weliswaar is 'EO-Visie' in de losse verkoop 'geen succesnummer', maar: “Onze lezers kiezen bewust voor ons blad. We verwachten niet, dat er veel zal veranderen.” Zowel de EO als de VPRO zal inderdaad weinig te vrezen hebben. Hun grootste aanhang zit vooral in de tientjesleden die uit overtuiging lid zijn geworden.

Moeilijker zal het worden voor omroepen die het vooral moeten hebben van het lidmaatschap via het omroepblad, zoals de Tros en in mindere mate de Avro, de KRO en de Vara. Zij zouden de strijd moeten aangaan met de nieuwe concurrenten. “De oplossing die er nu ligt, is niet ideaal”, geeft een omroepmedewerker toe, “maar beter dan dat andere spookbeeld dat ons werd voorgehouden.” Dat zou de alliantie tussen Endemol, Veronica en RTL zijn geweest, waarbij de twee commerciële partners een nieuwe gids zouden uitgeven, waarin alleen hun eigen programmering zou voorkomen. En wat zou er dan gebeurd zijn, vraagt Vara-voorzitter Marcel van Dam zich deze week in Vrij Nederland af. “Dan waren die vierenhalf miljoen huishoudens waar de omroepgidsen komen, ineens geconfronteerd worden met een blad waar nog maar de helft van de gegevens in staat. Dat is toch bezopen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden