Het beruchte v-woord is terug

,,Welkom in Vietnam, meneer de president'', klinkt het in Amerika. Begint de oorlog in Irak met zijn oplopend aantal dode soldaten, een manisch-positieve Bush en plannen voor een versnelde 'Irakisering' en machtsoverdracht echt op Vietnam te lijken? Het oorlogsdebat wordt fel en bitter. Een overzicht van de mogelijke overeenkomsten.

Max Cleland draagt Vietnam elke dag met zich mee. De Democratisch oud-senator voor Georgia verloor er beide benen en zijn rechterarm. Maar dezer dagen wordt hij meer dan ooit aan vroeger herinnerd. ,,Ik word elke dag wakker en denk dat het weer 1967 is en dat ik naar (president) Lyndon Johnson zit te luisteren die zegt: ''We moeten onze koers vasthouden'' '', vertelt Cleland. ,,Maar aan een koers die doodloopt, kœn je niet vasthouden.''

Bitter stelt Cleland vast dat ,,helaas de mensen die de oorlogsmachine tegen Irak voortdreven, niet in Vietnam hebben gediend''. Dan zouden ze niet al die oude fouten gemaakt hebben. ,,Welkom in Vietnam, meneer de president'', schreef hij in een recent krantenartikel. ,,Jammer dat u niet ging toen u de kans had.'' (President Bush kwam, waarschijnlijk door de connecties van zijn vader, onder een oproep uit).

Ook Vietnam-veteraan is huidig Republikeins senator voor Arizona John McCain. Hij zat bijna zes jaar krijgsgevangen in Noord-Vietnam. Anders dan Cleland, ziet McCain weinig gelijkenissen tussen beide oorlogen. Toch gaat volgens hem het oorlogsdebat in de VS net zoveel over Vietnam als over Irak. ,,Onze verbluffende overwinning van de Eerste Golfoorlog, zeiden velen, verjoeg eindelijk de demonen van Vietnam. Maar het was niet meer dan een gedeeltelijke zege.'' Saddam Hoessein hield de macht in Bagdad. ,,Het maakte geen einde aan de greep die het Vietnam-syndroom heeft op ons nationaal bewustzijn'', constateert McCain.

Zoveel is zeker: het beruchte ''V-woord'' is terug in het Amerikaanse debat. Voltrekt het Irak-debat zich op dezelfde manier? Herhalen de Democraten hun fouten? Een overzicht van de mogelijke gelijkenissen en hoe Amerika daarover spreekt.

OP ZOEK NAAR EEN EERVOLLE UITWEG

In 1971 en 1972 benadrukte president Nixon dat Amerika in Vietnam ,,niet plots de benen zou nemen''. Hij zou alleen ,,een eervolle vrede'' accepteren. Is het plan dat Bush deze week presenteerde voor een versnelde machtsoverdracht aan Irakezen ook een poging een eervolle uitweg te vinden? Het ministerie van defensie vermindert de komende maanden al het aantal militairen in Irak met eenvijfde.

,,We hebben geen haast om te vertrekken'', stelt nationaal veiligheidsadviseur Condoleezza Rice. Minister van defensie Donald Rumsfeld verzekert: ,,Ons doel is niet te vertrekken.[...] We ontwikkelen geen exit-strategie. Onze exit-strategie in Irak is succes.'' Maar volgens een commentator in The Weekly Standard, een weekblad dat anders pal achter het Witte Huis staat, ,,klinkt het of Rumsfeld naar de uitgangen kijkt''. Als hij niet snel méér in plaats van minder troepen stuurt, dreigt een ramp in Irak ,,die erger is dan Amerika''s terugtocht uit Vietnam''.

IRAKISERING IS HET ANTWOORD

Amerika zag in Vietnam een snelle overdracht van macht aan de lokale troepen en politici als de manier om te voorkomen dat het zelf almaar dieper weggezogen zou worden in een moeras. Nu zet Amerika alle kaarten op Irakisering. ,,Zowel toen als nu is dat niet zozeer een winnende strategie als wel een exit-strategie'', stelt Fareed Zakaria in The Washington Post. ,,Deze nieuwe impuls heeft minder met Iraakse democratie van doen dan met Amerikaanse democratie''. De presidentsverkiezingen van 2004 naderen. Een snelle machtsoverdracht aan ,,een zwak centraal gezag'' zal alleen leiden tot de ,,versplintering van het land'', waarbij sjiieten, Koerden en soennieten een stuk voor zichzelf opeisen. Voor meer veiligheid zorgt het niet.

Volgens Kenneth Pollack van het Brookings Instituut, een denktank, ,,was het grote probleem in Vietnam dat we een corrupte en ineffectieve lokale regering hadden die de bevolking nooit aan zich wist te binden of haar vertrouwen kreeg. Alles wat er militair gebeurde, was daaraan ondergeschikt. We hebben dat probleem nog niet in Irak. Maar met een snelle machtsoverdracht zullen we het vrijwel zeker oproepen.''

EEN ANTIGUERRILLA-TACTIEK LOST ALLES OP

Senator McCain en veel deskundigen vinden dat Amerika in Irak, net als in Vietnam, de verkeerde militaire strategie volgt. Stuur niet het gewone leger, maar mariniers en speciale gevechtseenheden, aldus McCain. ,,Zelfs in Vietnam zou een klassieke contra-guerrillastrategie succesvol zijn geweest, als we maar de tijd hadden genomen'', schrijven experts in The Washington Post. ,,Er is geen enkele reden om te geloven waarom dat in Irak niet zou werken. Het probleem met de opstandelingen is er niet zo groot of moeilijk en er is geen buurland Ð zoals toen Noord-Vietnam Ð dat veel steun aan de guerrilla''s geeft.''

LICHT AAN HET EINDE VAN DE TUNNEL

Irak is geen Vietnam, vindt senator McCain. Maar als de twee oorlogen één ding gemeen hebben, dan is dat de haast manisch-positieve boodschap vanuit het Witte Huis en het Pentagon. Na de rakettenaanval op het Rasjid-hotel in Bagdad, stelde Bush: ,,Hoe succesvoller we zijn in het land, hoe vaker deze moordenaars zullen reageren.'' Als dat het geval is, aldus McCain: ,,God behoede ons voor meer vooruitgang.'' Collega-senator John Kerry, tevens een Democratisch presidentskandidaat, vindt dat de taal van het Witte Huis herinnert aan de ''er is licht aan het einde van de tunnel-taal'' tijdens Vietnam.

Naar aanleiding van deze kritiek slaat president Bush de laatste dagen een wat minder optimistische toon aan en wijst ook op gevaren. Eerder gaf hij de media, net zoals in Vietnam gebeurde, de schuld.

OORLOG IS EEN GROTE LEUGEN

Net als Johnson, had Bush al lang een oorlogsplan klaarliggen. ,,Het enige dat ze nodig hadden was een aanleiding'', zegt Cleland. Dat werd 11 september. Een andere veteraan klaagt in een lokaal dagblad in Florida: ,,Er is niets veranderd in veertig jaar. Onze leiders liegen nog altijd tegen ons en onze soldaten sterven voor hun leugens.''

Gepensioneerd generaal Anthony Zinni zei onlangs terugkijkend tegen officieren: ,,We hoorden alle flauwekul en leugen. We zagen het offer en zwoeren dat het we nooit opnieuw zouden laten gebeuren. Ik vraag jullie, gebeurt het opnieuw?''

DEMOCRATEN WORSTELEN MET DE OORLOG

Eén Democratisch presidentskandidaat, Dennis Kucinich, roept openlijk, net zoals de presidentskandidaat van de Democraten een generatie terug, dat ''de troepen nu naar huis moeten komen''. Zijn concurrenten hebben niet zo'n rechtlijnige leuze. Drie van hen stemden voor de resolutie van het Congres die Bush de macht gaf de invasie te beginnen. Daarvan stemden twee onlangs tegen het voorstel van Bush om 87 miljard dollar extra geld voor Irak te geven. Tegelijkertijd houden ze vol dat nu terugtrekken een ramp voor Amerika zou betekenen.

Binnen de Democratische partij wordt de oorlog steeds meer omstreden. Deze zomer meende 46 procent van de achterban dat de oorlog beginnen een slecht besluit was. Nu vindt 54 procent dat. Bij de Republikeinen is de steun gelijk gebleven: 85 procent. Het debat wordt, net zoals in Vietnam, almaar partijdiger.

DOLKSTOOT IN DE RUG DOOR LINKS

Zijn de bezwaren van links tegen de Irak-oorlog het moraal zo aan het ondermijnen dat het land daardoor de oorlog kan verliezen? David Gelernter houdt in de Weekly Standard vol dat Amerika wel degelijk de Vietnam-oorlog gewonnen had, toen het zich uit Vietnam terugtrok. Maar later ,,waren we het beu en trokken de stekker eruit (het Zuid-Vietnamese bewind)''. En waarom? ,,Een luidruchtige, narcistische minderheid die zichzelf heel belangrijk vond, wist de president over te halen onze bondgenoten in de steek te laten.'' Links probeert het opnieuw, maar nu moet Amerika tot het bittere eind gaan. ,,Wij moeten niet meer terugschrikken voor onze taken als sterkste natie in de wereld en nooit meer bondgenoten in de steek laten. Geen nieuwe Vietnams!''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden