Het Benidorm van de vut-verslaafde

Bouwen, bouwen, bouwen is nog steeds het motto van de snelstgroeiende stad van Nederland. Maar langzamerhand wordt in Almere duidelijk dat een stad geen optelsom is van bouwprojecten. Steeds meer mensen verdwalen in het concept van de tekentafel. Hans Marijnissen bezoekt hen in Almere Onder, iedere dinsdag in de Verdieping. Deel 3: Een reünie op de methadonpost.

Hij draagt een spijkerbroek, sportschoenen en een beige trui met van die ingebreide kabels. Cees, 47 jaar oud, bewoont een ruime woning in Almere Haven die hij heeft ingericht met van alles en nog wat. Niemand heeft in de gaten dat als Cees donderdags richting Parkwijk fietst, na de busbaan en de kruising Parkwijklaan rechtsaf slaat, en richting GGD-gebouw rijdt. Voor zijn wekelijkse portie methadon.

Cees is een van de 74 verslaafden die Almere telt. Oké, wie goed naar hem kijkt ziet dat hij in zijn gezicht wat mager is, maar dat kan ook een overwonnen griepje zijn. En de diepe lijnen verraden een verleden, maar wie van 47 heeft geen verleden? Toch gaat het goed met Cees, zeker als je beseft dat hij al zestien jaar hiv-geïnfecteerd is, maar nog steeds geen symptomen van aids heeft.

Volgens Joseph Bakx, regiomanager van het Consultatiebureau van Alcohol en Drugs (CAD), kent Almere maar vijf of zes échte junks, die ronddolen op zoek naar geld en die op straat een dealer zoeken, bij het station in Almere Buiten of het Deventerpad. Van de overige verslaafden heeft veertig procent werk, al dan niet betaald, en tachtig procent een woning. De gemiddelde leeftijd van de verslaafden ligt rond de 35 jaar - de oudste is 60 - en stuk voor stuk hebben ze een lange verslavingscarrière achter de rug die overigens niet in Almere is begonnen, maar doorgaans in Amsterdam.

De verslaafden zien Almere als de plek waar zij op het einde van hun loopbaan tot rust kunnen komen. Je zou de kalme, relatief groene nieuwbouwstad een oord voor vervroegd uittredende druggebruikers kunnen noemen, het Benidorm voor de vut-verslaafde.

Cees bijvoorbeeld begon op zijn 18de met amfetamine. ,,Speed maakte me sociaal, ik kon praten als Brugman, maar ja, slapen was er niet meer bij. Om weer op de grond te komen had ik heroïne nodig. Ik heb ooit een goede opleiding genoten, en wist in die tijd zeker: ik word geen junk. Maar ja, dat ik dat wel was geworden viel op gegeven moment niet meer te ontkennen.'' Zigzaggend liep hij over de Zeedijk, van steeg naar portiek, van dealer naar heler.

Hij leefde wisselend in Amsterdam en Londen waar hij een vriendin had, maar toen hij in 1991 voor de zoveelste keer in Amsterdam arriveerde wilde hij weg uit wat hij noemt het 'Sodom en Gomorra'. ,,Ik had er genoeg van. Ik knapte volledig af. In de harddrugs scene heb je geen vrienden, geen mensen met wie je een band hebt, die je kunt vertrouwen. Alleen maar criminelen. En de Zeedijk was een waar slagveld geworden. Tachtig procent van de mensen met wie ik in mijn jonge jaren was opgetrokken was dood. Ze kregen aids, pleegden zelfmoord of zijn aan uitputting overleden. Ik vond het welletjes. Ik wilde de drugs en drank goeiedag zeggen.''

Via zijn broer kon Cees een woning in Almere krijgen. ,,De stad had niet veel spirit, dat merkte ik meteen. Een lege slaapstad, dat was het. Maar voor mij, afkomstig van de hectische Zeedijk, betekende dat een ongekende luxe. Van een schimmelige kelderwoning verhuisde ik naar een mooi appartement. En dan de hulp die ik kreeg: Het CAD hielp me bij mijn verslaving, de GGD met mijn hiv, en mijn broer ondersteunde me emotioneel. Almere heeft me rust gegeven, in alle opzichten. Soms denk ik wel: wat doe ik hier? Maar het feit alleen al dat ik nog lééf, na al die jaren, mag een wonder heten.''

Cees is inmiddels van de alcohol af en functioneert op methadon. Een enkele keer kocht hij nog een half grammetje in Amsterdam maar na een paar keer dacht hij: wat moet ik hier? ,,Dat ge-pssssss op straat! Sla-neigingen krijg ik ervan.'' Nee, dan in Almere. ,,Als ik een enkele keer wil bijgebruiken, bel ik gewoon een 06-nummer. Staan ze na een halfuur gewoon voor de Vomar of Dirk van den Broek.''

Op het methadon-spreekuur komt Cees regelmatig kennissen uit het vorige leven tegen. Hij is de enige niet die vanuit Amsterdam de rust van Almere heeft opgezocht. Iedereen is beleefd tegen elkaar, vraagt hoe het gaat, praat over koetjes en kalfjes. Toch gaat niemand over de streep die in alle hoofden is getrokken. Het verleden is onbespreekbaar. En nooit, nooit zal Cees vertellen waar hij woont. Want als hij íets wil voorkomen is het opnieuw ontstaan van een scene.

De bijzondere groep verslaafden in Almere heeft het CAD ook gebracht tot een bijzonder hulpaanbod. ,,We worden geconfronteerd met mensen die bewust hun verslavingsomgeving hebben verlaten'', zegt Bakx. ,,Ze zijn uitgekeken op de scene en willen een nieuwe kans in een nieuwe omgeving.''

Iedere hulpverlener zou zijn vingers aflikken bij zulke gemotiveerde cliënten. Het CAD is om deze bijzondere groep op weg te helpen daarom in 'huizen' gegaan. Verslaafden in het methadonprogramma kunnen een woning krijgen dat het CAD op zijn beurt van de woningcorporatie huurt. De verslaafde gaat als het ware in 'onderhuur'. Dat is voor de corporatie gunstig, omdat het CAD verantwoordelijk is voor de huurpenningen. En voor het CAD heeft de constructie ook voordelen: de instantie hoeft pas huur te betalen als er een kandidaat is.

De verslaafde krijgt in zijn nieuwe woning gezinsverzorging en psychische begeleiding, en zijn inkomen wordt beheerd. Cees bijvoorbeeld krijgt wekelijks 125 gulden 'leefgeld'. De rest van zijn uitkering wordt direct aangewend voor de vaste lasten.

Het kan de verslaafden niet verboden worden te gebruiken; zolang dat gebruik 'beheersbaar' is en de gebruiker stabiel, is er wat het CAD betreft niets aan de hand. Jaarlijks maken op deze manier tien verslaafden een nieuwe start in Almere, in zes jaar tijd hebben er maar zeven huisuitzettingen plaatsgevonden omdat de bewoner terugviel in oud gedrag.

Volgens Bakx stijgt het aantal harddrugsgebruikers jaarlijks licht, maar houdt de toename gelijke tred met de stijging van het aantal inwoners van Almere. Waar Bakx zich meer zorgen over maakt is de enorme toename van het aantal cocaïnegebruikers. De cijfers zijn onrustbarend, zegt hij: een jaarlijkse stijging van 15 tot 20 procent. Hij heeft er wel een verklaring voor. ,,De drug is ruim voorhanden en tegenwoordig ook bereikbaar voor mensen die niet in de jetset verkeren.'' Wie, zoals Cees, een mobiel nummer draait, krijgt de drugs via een koeriertje aangeleverd. Alsof het om spareribs gaat.

,,Daarnaast is de prijs aantrekkelijk. Kostte tien jaar geleden een gram coke zo'n zeshonderd gulden, nu is een gram slechts 150 gulden. Met cocaïne kun je je ook afzetten tegen het junk-imago dat heroïne heeft.'' Met coke ben je geen loser, maar een winner, zo lijkt het.

De cokeverslaafden die Bakx op het CAD treft, hebben uit hun omgeving te horen gekregen dat het gebruik uit de hand loopt. De partner pikt het niet meer. Er zijn financiële problemen en op het werk hebben ze het gebruik doorgaans ook in de gaten.

Wat opvalt, zegt Bakx, is dat de gebruikers van deze snelle drug, ook een snelle oplossing willen. ,,Heeft u geen pil tegen mijn verslaving?'', krijgt hij regelmatig te horen. Nee, zegt Bakx dan, de gebruiker moet het toch helemaal zelf doen.

,,We proberen als hulpverleners een 'sociale ring' rond de gebruiker te cre eren, van familie en vrienden. Die moeten hem of haar helpen te stoppen met gebruik. Maar het ontbreken van sociale cohesie is een groot probleem. Dat heeft in veel gevallen juist voor de verslaving gezorgd. Veel cliënten komen hier niet vandaan, hebben hier geen wortels. En pionieren in de polder is leuk, maar niet als je in de sores zit. En hoe moeten CAD een 'sociale ring' om een verslaafde heen scheppen, als zijn moeder in Groningen woont, en zijn broer in Maastricht?''

Omdat het steeds meer verslaafden uit Almere niet lukt zonder opname van de drugs af te komen, krijgt de jonge stad dit jaar een heuse verslavingskliniek met twaalf plaatsen en vier crisisbedden. Een primeur die in tegenstelling tot andere projecten niet met kleurige reclameborden langs de A6 zal worden aangekondigd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden