Het belangrijkste in het leven is vaak het moeilijkste te zien

Balen, ik sta weer in de verkeerde rij bij de supermarkt. De man naast me staat luid te bellen, een dikke vrouw valt genadeloos uit naar haar krijsende zoontje en de caissière werkt tergend langzaam. Ik wil weg hier! Zo snel mogelijk.

Als ik niet oppas, sta ik iedere dag zo gestrest in de supermarkt. Maar sinds ik naar een speech van de Amerikaanse schrijver David Foster Wallace heb geluisterd, weet ik dat het ook anders kan. Wallace - volgens The Los Angeles Times een van de meest invloedrijke schrijvers van de laatste twintig jaar - hield in 2005 een speech aan het Kenyon College in Ohio waarin hij uitlegt waar het in het leven om gaat en hoe de keuze alleen aan ons is.

Bij de ingekorte audio-opname zijn passende beelden gemaakt. Het filmpje ervan op YouTube is een must see. Twee jonge vissen zijn rustig aan het zwemmen en komen een oudere vis tegen die zegt: 'Morning boys, how's the water?' De twee jonge vissen zwemmen een stukje door, waarna de een aan de ander vraagt: 'What the hell is water?'

De kern van dit verhaal: de meest voor de hand liggende en belangrijke realiteiten, zijn vaak het moeilijkst om te zien.

Dag in dag uit verrichten we dezelfde handelingen: we staan te vroeg op, douchen en ontbijten gehaast, staan in de file, werken acht uur, staan opnieuw in de file, doen boodschappen, koken, zappen en werpen ons tenslotte uitgeput op bed. De volgende dag mogen we opnieuw. Het is de eindeloze ratrace.

Dit alles doen we meestal op de automatische piloot. Daardoor ga je je al snel aan iedereen ergeren, in de supermarkt, het verkeer of waar dan ook. Want jíj bent het middelpunt van je eigen universum. Iedereen loopt jou voor de voeten. Alles draait om jou!

Hier dient zich volgens Wallace de mogelijkheid van het kiezen aan: het loslaten van de automatische piloot en het diepgewortelde egocentrisme. Het is moeilijk, erkent hij en het lukt hem vaak niet zegt hij er meteen bij, maar je kunt er bewust voor kiezen om anders te kijken. Bijvoorbeeld naar die dikke vrouw in de rij. Misschien is zij niet altijd zo en heeft ze de afgelopen dagen amper geslapen omdat ze toegewijd voor haar man zorgt die aan botkanker lijdt.

Het gaat om bewustzijn. Het in staat zijn om te geven om andere mensen. 'Het is aan jou. Jíj beslist hoe je er tegenaan kijkt, wat waarde heeft en wat niet.' Het alternatief is de gedachteloze autopiloot, de ratrace.

Maar zijn speech laat ook zien hoezeer Wallace met het leven worstelde: 'Het gaat erom om de vijftig te halen zonder jezelf door het hoofd te willen schieten.' Tragisch genoeg lukte het hem door zijn depressies niet zijn eigen theorie met succes in de praktijk brengen. Drie jaar na zijn befaamde speech pleegde Wallace op zesenveertigjarige leeftijd zelfmoord.

Hoewel het me niet altijd lukt, maak ik me steeds minder druk om onbelangrijke dingen.

En als het toch gebeurt, hoor ik in mijn hoofd de kalmerende stem van Wallace: 'Het gaat om het simpele bewustzijn van wat zo echt en essentieel is, zo verborgen in het alledaagse om ons heen, dat we onszelf er constant aan moeten herinneren, opnieuw en opnieuw: This is water, this is water.'

Murat Isik is schrijver van de bekroonde roman 'Verloren grond', een familiegeschiedenis in Turkije.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden