Het begon met een villa voor een topambtenaar

De duurste straat van Nederland ligt -haast vanzelfsprekend- in Wassenaar. Het dorp raakte in de loop der eeuwen steeds meer in trek bij de rijken.

Het reggaeduo Ross en Iba stond twintig jaar geleden twaalf weken in de Top 40 met de single 'Wassenaar'. De lol van het lied zat hem voor de liefhebbers in het refrein met de herhaling van een met een dikke Surinaamse W uitgesproken plaatsnaam: "Wassenaar, Wassenaar, Wassenaar." En in de kinderlijk verbazing over de welvaart ter plekke: "Ik had zo een leuk meisje in Wassenaar / Met lang, blond en glanzend haar / Ze was heel rijk daarom woonde zij daar / Porsche cabriolet en een grote Jaguar / Ze at nooit pindakaas maar alleen kaviaar".

Wassenaar is niet zomaar een rijkeluisdorp. De plaatsnaam groeide uit tot een zelfstandig begrip. Wie zich op de kaart wil zetten als woonplek voor de vermogenden noemt zich 'Het Wassenaar van...' Sommige gemeentes verdienen die aanduiding omdat ze simpelweg veel bovenmodale inwoners hebben. Zo gaat het Haren, net onder Groningen, door voor 'het Wassenaar van het Noorden'.

Het echte Wassenaar heeft de straat met de duurste huizen van het land, de Konijnenlaan (gemiddelde vraagprijs: 2,35 miljoen euro). Het was daar niet altijd vergeven van de rijken. Goed, je had de heren Van Wassenaer, een oeroud Hollands adellijk geslacht. Maar daar tegenover stonden de dorpelingen, die al blij waren als ze het hoofd boven water hielden.

Tijdens de Gouden Eeuw lieten rijke Hagenaren hun oog vallen op het dorp en de omgeving. De goedkope gronden waren een mooie investering. Jagers konden hun hart ophalen in de duinen. Of er gewoon aangenaam verpozen met familie, vrienden en relaties, weg uit de vaak stinkende stad.

Een aantal van die vroege buitenplaatsen geniet bekendheid tot op de dag van vandaag. Clingendael, nu een gerenommeerd instituut voor buitenlandvraagstukken, was een landgoed dat in de 16de eeuw door bankier Philips Doubleth werd gekocht. Zijn nazaat Philips Doubleth de Derde, schoonzoon van Constantijn Huygens, liet de boerderij die er stond afbreken en gaf opdracht voor een landhuis met een schitterende Franse tuin. Hij was ontvanger-generaal van de Republiek en daarmee een van de hoogste financiële ambtenaren. Kennelijk was dat een lucratieve post, want ook Huize Duinrell werd in de 17de eeuw in opdracht van een ontvanger-generaal Cornelis de Jonge van Ellemeet neergezet. Zo verrezen tientallen buitens.

Een andere bestuurder zorgde er begin 19de eeuw voor dat Wassenaar voor het gevoel dichterbij Den Haag kwam te liggen. Adriaan Pieter Twent van Raaphorst, minister van binnenlandse zaken en waterstaat onder koning Lodewijk Napoleon, besloot tot de aanleg van een heerweg tussen Haarlem en Den Haag. Dat diende ook zijn eigen belang. Hij bewoonde Huize de Pauw, tegenwoordig het gemeentehuis van Wassenaar.

De erven Twent verkochten het later aan prins Frederik, de tweede zoon van koning Willem I. Die verwierf meer gronden en creëerde zo aaneengesloten landgoederen. De Eikenhorst, gebouwd door prinses Christina en tegenwoordig woonstede van de koning, ligt op die percelen.

Buitenwonen raakte in de loop van de 19de eeuw nog meer in trek. De stad werd drukker. Rijke burgers en kunstenaars idealiseerden de natuur. Wassenaar ging nog veel harder groeien vanaf het begin van de 20ste eeuw. Het dorp telde in 1920 al 6385 inwoners, drie keer zoveel als twintig jaar eerder. In deze periode werden ook een aantal van de fraaiste villa's aan de Konijnenlaan gebouwd. Een paar schopten het zelfs rijksmonument.

Spoor- en tramverbindingen ontsloten het dorp nog beter dan voorheen. In Den Haag werd paal en perk gesteld aan de wildgroei van villaparken. In Wassenaar, waar direct belanghebbenden ook politiek prominente plaatsen bezetten, kon nog veel. Landgoederen en dele daarvan werden in rap tempo verkaveld.

De bouw van een arbeiderswijk stuitte in eerste instantie op verzet. Later kwam die er toch. Het personeel van de rijken moest per slot van rekening ergens wonen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden