Het begon met de val van het grote Fortis...

Reconstructie van de (bijna)ondergang en redding van ABN Amro

Er gaat een schok door Nederland. Het grote Fortis staat om omvallen. In allerijl moeten de Nederlandse en Belgische overheid de wankelbank redden. Op vrijdag 3 oktober is het reddingsplan klaar. Het Belgische deel van Fortis gaat naar België, het Nederlandse deel voor 16,8 miljard euro naar Nederland. Onderdeel daarvan is ABN Amro, dat eerder door Fortis is ingelijfd.

Voor mensen met een aversie tegen bankiers, en die van ABN Amro in het bijzonder, zijn het gouden tijden. Een jaar eerder is de grote, eerbiedwaardige, trotse, ambitieuze en wat arrogante bank na een heftige overnamestrijd voor 72 miljard euro in handen gekomen van Fortis, Banco Santander en Royal Bank of Scotland.

Die trekken ABN Amro uit elkaar: weg zijn het Italiaanse Antonveneta, de Braziliaanse Banco Real en een groot deel van de zakenbank. Wat resteert, wordt onderdeel van Fortis. Een jaar na die pijnlijke overname moet het van zijn internationale ambities beroofde ABN Amro worden genationaliseerd. De ooit zo ambitieuze bank komt in staatshanden. Zoiets kun je een afgang noemen.

De schok is groot, het roer moet om. Minister van financiën Wouter Bos, die de reddingsoperatie heeft geleid en meer banken voor omvallen behoedt, is duidelijk: hij wil een ander ABN Amro.

Gerrit Zalm moet daar voor zorgen. Bekend is hij, de voormalig minister van financiën, maar onomstreden niet. Hij heeft gewerkt voor de, ook al omgevallen, DSB Bank van Dirk Scheringa die degelijk en klantvriendelijk leek maar dat niet was. Ook Zalms beloning wekt (natuurlijk) ergernis op: 7,5 ton. Met en na Zalm treden meer nieuwe bestuurders aan. Een aantal van hen heeft geen bancaire achtergrond.

Er staat wat te doen. Al voor de overname door Fortis zit ABN Amro ruim in zijn jas en zijn vestigingen en betaalt het zijn personeel ruimhartig. In jargon: de kosten zijn erg hoog. Zalm moet ze verlagen.

Hij moet ABN Amro en het Nederlandse deel van Fortis samenvoegen. Dat gaat gepaard met een groot verlies aan banen en kantoren. Dan is er de crisis, met zijn dalende huizenprijzen, failliete ondernemers en zijn oninbare leningen. Er zijn de financiële auroriteiten die eisen dat de banken hun buffers versterken, opdat ze voortaan crisisbestendig zijn.

En, ook belangrijk, de cultuur moet veranderen: ABN Amro moet een degelijke, klantvriendelijke bank worden zonder financieel trapezewerk, onbegrijpelijke financiële producten, grote risico's en klantverlakkerij. Eén voordeel heeft Zalm. De zakenbank, de tak van de op snel geld beluste jongens en meisjes én de tak van de grote risico's, zit bij Royal Bank of Scotland - en ontpopt zich als een molensteen om de nek van die bank.

Inmiddels is het mei 2015. Het aantal werknemers is gedaald van 29.551 (2009) naar ruim 22.000. De economische crisis is voorbij, de bank is goed winstgevend en betaalt de staat een aardig dividend. ABN Amro (wie kent de naam Fortis nog?) is crisisbestendig bevonden door de Europese Centrale Bank en richt zich vooral op Nederland: op burgers, spaarders en bedrijven, op vermogensbeheer en op hulp aan Nederlandse bedrijven in het buitenland.

En die cultuur? Tja, dat is vanaf de buitenkant moeilijk te beoordelen. Van de mensen die in 2009 in de hoge regionen van de bank verkeerden, is het gros vertrokken. Als de (uitlatingen van) bestuurders maatgevend zijn voor de cultuur van een onderneming, dan is er wat veranderd. Zalm lijkt net zo weinig op zijn voorgangers Votron (Fortis) en Groenink (ABN Amro) als zijn bezoldiging lijkt op die van hen. Zo arrogant als Groenink kon overkomen, zo diep dook Zalm in het stof toen er in maart een discussie oplaaide over de loonsverhoging van zes directieleden. Waar Groenink internationale expansie predikte, kijkt Zalm naar Nederland.

Blijft dat zo als ABN Amro naar de beurs gaat? Een degelijk ABN Amro kan een degelijke winst halen en loopt weinig risico. Dat kan aantrekkelijk zijn voor beleggers. Maar als zij hogere rendementen eisen moet ABN of zijn kosten verlagen (lees; personeel eruit) of de risico's weer opzoeken.

En dat zou kunnen gebeuren. Denk aan die degelijke Postbank die opging in ING dat uitgroeide tot een kolossaal conglomeraat dat uiteindelijk ook door de staat overeind gehouden moest worden.

Bank bepaalt nu zelf wanneer ze luistert naar de aandeelhouder

Na acht jaar keert ABN Amro terug naar de beurs, maar met één belangrijk verschil. Waar de bank in 2007 machteloos bleek tegen het overnamebod van Fortis, Royal Bank of Scotland en Banco Santander, komt er nu een beschermingsconstructie om ABN Amro te staan. Die moet ervoor zorgen dat er niet opnieuw een ongewenste overname van de bank kan plaatsvinden.

Daarmee wordt de geschiedenis van ABN Amro deels omgekeerd. Tot 2004 kende de bank al zo'n bescherming. Toenmalig topman Rijkman Groenink gooide die, volledig in de tijdgeest, overboord: "De zeggenschap over overnames komt zo terecht waar die hoort: bij de aandeelhouders." Dat heeft Groenink geweten. Ruim drie jaar later bepaalden die aandeelhouders in grote meerderheid dat de bank aan de hoogste bieder werd verkocht - tegen GroenLinks zin.

Toen na de nationalisatie van ABN Amro het denken over een beursgang op stoom kwam, was de gedachte: dat nooit meer. Naar verluidt heeft ABN Amro stevig moeten onderhandelen met Financiën over de gewenste bescherming. Immers, hoe minder zeggenschap aandeelhouders krijgen, des te minder is het aandeel waard. Bij een zware bescherming zou de opbrengst van de verkoop van ABN Amro dalen. Uiteindelijk is gekozen voor een vrij vergaande bescherming van de bank. De aandeelhouder krijgt niet de aandelen, maar een certificaat in handen. Het stemrecht kan losgekoppeld worden van het aandeel, zodat de bank kan bepalen wanneer ze wel en wanneer ze niet naar de aandeelhouders wil luisteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden