Het begon allemaal in Gdansk

Morgen wordt in de Poolse havenstad Gdansk herdacht dat de vakbondSolidariteit 25 jaar geleden een opstand begon die het begin zou worden vanhet eind van het communisme. Vier hoofdrolspelers van toen vertellen overdie historische weken.

'Het begon in Gdansk', zeggen de herdenkingsaffiches die overal in Polente zien zijn. Daarop staat een domino-steen die andere dominostenen laatomvallen. De staking van Solidariteit was het begin van het einde van hetOostblok: daarna volgden de fluwelen revolutie in Tsjechië, de val van deBerlijnse muur en als laatste de Oekraïense Oranje-revolutie van afgelopenjaar.

Veel Polen denken met weemoed terug aan de idealen en saamhorigheid van25 jaar geleden. „In de steden heerste een nieuwe moraal. Niemand dronk,maakte ruzie, of ontwaakte met een afstompende kater. Demisdaadstatistieken daalden tot nul. Mensen werden vriendelijk, behulpzaamen open tegen elkaar. Mensen die volledig vreemden voor elkaar waren,voelden opeens dat ze elkaar nodig hadden", beschreef de beroemde Poolseschrijver Ryszard Kapuscinski eind 1980 de sfeer. Hiji was internationaalbekend om beschrijvingen van exotische oorden. Nu beschreef hij zijn vaderland. Het was alsof hij een nieuw, tot dan toe onbekend landbeschreef: het Polen van Solidarnosc.

Morgen, 31 augustus, wordt in de Poolse havenstad Gdansk herdacht datLech Walesa 25 jaar geleden namens de stakende arbeiders een overeenkomstmet de communisten ondertekende. Polen kregen het recht om zich teorganiseren in vrije vakbonden, onafhankelijk van de communistische partij.

De datum van de herdenking was lastig te kiezen. Onduidelijk is op welkmoment 'Solidariteit' precies ontstond. Half augustus, op het moment datvakbondsleider Lech Walesa over de muur van de scheepswerf sprong om destaking te leiden? Twee dagen later, toen de staking toen Walesa voor heteerst het woord 'Solidariteitsstaking' in de mond nam? 31 augustus, toenhet bewind een akkoord sloot met de stakers? Of pas op 10 oktober, toen hetna lang tegenwerken van de autoriteiten lukte om de vrije vakbondSolidariteit officieel te registreren?

Wel duidelijk is waaraan Solidariteit haar naam dankte. In Gdansk luktehet voor het eerst de solidariteit te bewaren tussen stakende arbeiders.In de jaren daarvoor speelden de communisten stakers in verschillendebedrijven tegen elkaar uit.

Ook in Gdansk dreigde dat te gebeuren. Walesa kondigde na twee dagenstaken aan dat de staking voorbij was; de havenarbeiders kregenloonsverhoging. Maar dankzij de felle toespraken van vier vrouwen, onderwie Henryka Krzywonos, die Walesa voor verrader uitmaakten, werd de stakinggered.

Eén jaar duurde de vrijheid. In 1981 kondigde het bewind de staat vanbeleg af. Walesa kreeg als dissident in 1983 nog wel de Nobelprijs voor deVrede. Tot 1989 was Solidariteit verboden. Een jaar na de val van de Muurkeerde Lech Walesa terug op het podium: als president.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden