HET BEELD WIL OOK WAT

De taal van de straat heeft vaak een sprekende kracht waar geoefende letterkundigen moeilijk aan kunnen tippen. Zie deze hartekreet uit de Amsterdamse binnenstad: 'Poep bij uzelf op de stoep'. Kort, trefzeker en memorabel. Vergelijk dat maar eens met de officiele lezing, gepropageerd door de gemeente: 'Hond in de goot'.

PETER TEN HOOPEN

Het is meteen duidelijk welke regel wint. Het rijm geeft de eerste zin iets komisch, een absurde echo die in het holle hoofd door blijft klinken. Volgens Arthur Koestler, de man die over alles in de wereld heeft gelezen, nagedacht en geschreven, is het rijm een primitieve communicatievorm, die teruggrijpt op ons onderbewuste reservoir aan klankassociaties uit de kindertijd. Ritmische herhaling van simpele klanken is een van de eerste dingen waar een kind mee gaat spelen. Niet voor niets heten de ouders pa-pa, ma-ma. Ook talen van primitieve volken, we weten het dankzij Kuifje, zijn vaak rijk aan dubbelklanken. Vermoedelijk associeren we rijm daardoor met iets kinderlijks, iets primitiefs. In de poezie accepteren we rijm alleen nog in zijn meest studieuze vormen. Hoe gecompliceerder het rijmschema, hoe groter de kans dat het gedicht serieus wordt genomen. A-A-A-A of A-A-B-B reserveren we voor kinderversjes en levensliederen. Toch heeft het rijm, juist door zijn worteling in de oertijd, een grote communicatieve kracht - die in de reclame, een qua taalvaardigheid onderschatte tak van nijverheid, vaak is uitgebuit. De reclame gebruikt taal op bestudeerde wijze voor het bespelen van ons innerlijke toetsenbord en is in de gehanteerde stijl minder kieskeurig dan bellettrie en journalistiek. Het enige dat telt is het effect; het doel heiligt alle stijlmiddelen.

Dit geldt niet alleen voor professionals, maar ook voor deze anonieme tekstschrijver. Wil je de hondepoep te lijf, althans de menselijke verantwoordelijken, dan kan rijm uiterst effectief zijn. Net zoals het dat geweest is op tal van andere terreinen. Denkt u dat Broodje van Gerrit ooit zo beroemd had kunnen worden als Broodje van Kootje? Al had Gerrit er dubbel zoveel beleg op gedaan, dan nog had hij het niet gered. En wat smullen we niet van Cora van Mora. Zelfs met een nog veel geiler lachje was een Hannie of Trudie van Mora nooit tot zulke majesteitelijke hoogte gestegen als haar rijmende zus. Voorts ben ik van mening dat de Kiwi, die zurige, gifgroene, van pitjes vergeven vrucht met zijn scharrige huidje nooit zo succesvol was geweest als hij Grakkel of Vregkor had geheten, allebei namen die goed hadden gepast bij zo'n stuk fruit met het appeal van een kaalgeschoren ratje. Ook het gebruik van taboewoorden, eveneens rijk beladen met associaties uit de kindertijd, trekt bij jong en oud de aandacht. Hoe kleveriger het woord, hoe beter het beklijft. Het lijkt me daarom raadzaam dat de overheid, in haar constante stroom vermaningen, wat meer rekening gaat houden met deze technische aspecten van de communicatie. 'Helen is stelen'. 'Zwarte baan? Geef 'm aan!' 'Belasting ontduiken, poepje ruiken'. 'Alleen lulletjes mollen andermans spulletjes'. Mochten de copywriters er niet uitkomen, dan plukken we gewoon wat mensen van de straat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden