reportage

Het bedrijfsleven laat de overheid zien dat gehandicapten wel degelijk kunnen werken

Jurgen Hamberg (27) heeft een groeistoornis en de ziekte van Crohn. Hij werkt op kantoor bij NS zakelijk op de afdeling sales support. Beeld Werry Crone

In 2026 moeten er 125.000 banen zijn voor mensen met een arbeidsbeperking. De overheid ligt achter op schema, maar bij bedrijven zoals de NS maken ze er serieus werk van.

De NS zijn een voorbeeld van een onderneming die zich flink inzet om mensen met een arbeidsbeperking een werkplek te bieden. “Daarbij staat wel het talent van de kandidaat voorop. Wij geloven dat iedereen zo zijn talenten heeft en daarmee van nut kan zijn voor de NS”, vertelt een woordvoerder. De Nederlandse Spoorwegen willen in 2020 tweehonderd banen hebben gecreëerd voor arbeidsbeperkten.

Aan het einde van vorig jaar hadden ongeveer 75 personen met een beperking werkervaring opgedaan bij de NS. Ongeveer 45 mensen waren in dienst. Op dit moment hebben de NS nog 45 vacatures openstaan voor banen voor mensen met een arbeidsbeperking. Om die te vullen werken NS onder meer samen met gespecialiseerde wervingsbureaus. “Zij kunnen de behoeftes van de doelgroep beter inschatten en specifiek werk vinden.”

Van zaaltje tot zaaltje

De ambassadeur banenplan voor het bedrijfsleven, Aart van der Gaag, roemt de inzet van de NS. “Maar er zijn gelukkig heel veel bedrijven die zich enthousiast inzetten.” Dat het zo voortvarend loopt bij de bedrijven had Van der Gaag niet verwacht toen hij deze klus ruim drie jaar geleden aannam. “In het begin trok ik in mijn eentje bijna om de dag van zaaltje naar zaaltje om werkgevers te informeren en te overtuigen. Van Groningen tot Maastricht. Dat is nu niet meer nodig. Iedereen lijkt enthousiast geworden.”

Toen de Participatiewet in 2015 een feit werd en het banenplan voor arbeidsbeperkten daarmee ook, was er wel al veel gaande, vertelt Van der Gaag. “Er was al een overzicht gemaakt van kosten en baten. Uit dat onderzoek bleek dat het aannemen van beperkten, ondanks dat het veel begeleiding kost, onderaan de streep positief uit kan pakken, hetgeen natuurlijk essentieel is ."

Hij vervolgt: "Enkele grote bedrijven deden al goed hun best. En gelukkig dachten veel anderen: ‘dat doen we gewoon even’. Inmiddels zijn er al honderden voorbeelden van bedrijven waar mensen met een beperking of chronische ziekte werken. Dat is niet mijn verdienste maar ik ben er wel best trots op.” Ook veel kleinere ondernemers doen mee, weet Van der Gaag. “Zij willen ook graag hun steentje bijdragen doordat veel van hen wel iemand kennen met een beperking of handicap.” Deze week maakt het ministerie van sociale zaken bekend hoe het gaat met de ambitie om over tien jaar 125.000 arbeidsbeperkten aan het werk te hebben geholpen. 

Bedrijven die niet meedoen aan het banenplan bezoekt Van der Gaag eigenlijk niet. “Als je niet geïnteresseerd bent, wordt het toch niets. Ze bedenken dan argumenten waarom het bij hen lastig is. Dan zeggen ze dat ze net hebben gereorganiseerd of het eenvoudige werk hebben gedetacheerd. Dat is natuurlijk geen goede reden, maar als ze niet willen, houdt het op. Zonder hen gaat het bedrijfsleven ook de honderdduizend banen halen.”

Van der Gaag die binnenkort 70 jaar wordt, zou het ambassadeurschap voor drie jaar doen, maar heeft zijn contract onlangs verlengd met drie jaar. “De doelgroep zelf is ook zo gemotiveerd. Ondanks hun beperking willen ze graag werken en doen er enorm hun best voor. Daar kan niemand koud bij blijven. Ondanks tegenslagen in het leven zeuren ze niet, maar gaan ervoor. Zo mooi.”

Drie portretten van arbeidsgehandicapten bij de NS

Tekst loopt door onder foto

Cem Bayrak (41) is verlamd vanaf zijn schouders en kan alleen zijn hoofd nog bewegen. Beeld Werry Crone

‘Niemand verwachtte nog dat ik ooit aan het werk zou komen’

Alleen zijn hoofd kan Cem Bayrak (41) nog bewegen. Na een ongelukkige duik in het water raakte Bayrak verlamd vanaf zijn schouders. Hij is volledig afgekeurd. Toch werkt hij. Als recruiter bij de NS.

Na een hele lange revalidatie bijna twintig jaar geleden zocht Bayrak een baan in de chemische procestechniek, waarvoor hij had gestudeerd. Dat lukte niet. “Bijna altijd zijn praktijkhandelingen nodig, en ik kan niets met mijn handen of armen of voeten of benen.” Bayrak zit in een rolstoel die hij niet zelf kan voortbewegen. Collega’s zetten hem op zijn plek achter zijn bureau, halen koffie en al het andere wat nodig is.

’s Ochtends haalt een verpleegster hem uit bed en kleedt hem aan, een taxi rijdt hem naar het NS-kantoor bij Utrecht Centraal. Zijn telefoon bedient hij met zijn mond middels een soort rietje, zijn computer bedient hij met een bril met een laser eraan. Hij richt met zijn ogen op de toetsen die hij nodig heeft.

Het lukte hem wel via zijn netwerk een baan te krijgen op een reïntegratiebureau voor mensen met een handicap. “Ik ben daar begonnen zonder loon te vragen. Een werkgever neemt immers ook een risico door met je in zee te gaan. Na een half jaar zei mijn baas echter dat ik functioneerde als een ieder ander en sindsdien kreeg ik salaris. Het was mooi werk. Sommigen zagen me als een soort ambassadeur: ‘als hij kan werken terwijl hij een hoge dwarslaesie heeft, dan moet ik het toch ook kunnen’, dachten ze dan.”

Dat bedrijf ging tijdens de crisis failliet. Bayrak kwam in de WW. Van uitkeringsorganisatie UWV hoefde hij niet te solliciteren. “Niemand verwachtte nog dat ik ooit aan werk zou komen. ‘Jij krijgt straks gewoon weer een arbeidsongeschiktheidsuitkering’, zeiden ze.” Maar dat wil Bayrak niet. “Het was 2015. Er werd in Den Haag gesproken over een banenplan voor arbeidsbeperkten, dus ik dacht, ik leg gewoon mijn cv bij de NS neer.”

Bayrak werd uitgenodigd voor een oriënterend gesprek. “Na een half uur zei NS: ‘we gaan ervoor’. Er werd gevraagd wat ik nodig had. Ik zei: een telefoon en een tablet, want ik kan niet schrijven. UWV zorgde voor de voorzieningen, en ik kon beginnen. Het is hier als een warm bad. Ik word behandeld als een volwaardige collega, en dat wil ik ook. Ik wil geen onderscheid.”

Bayrak werft en selecteert werknemers voor de NS of voor winkels op NS-stations. Veel kan telefonisch of digitaal. Maar Bayrak doet ook op kantoor sollicitatiegesprekken. Zo nam hij ook Jurgen Hamberg aan (zie hiernaast). “Als je zelf open en eerlijk bent in wie je bent en wat je wel en niet kan, dan gaat dat prima.”

Tekst loopt door onder foto

Jurgen Hamberg (27) heeft een groeistoornis en de ziekte van Crohn. Beeld Werry Crone

‘Ik heb het gevoel dat ik hier word gewaardeerd net als de anderen’

Jurgen Hamberg (27) heeft een groeistoornis en de ziekte van Crohn (een chronische ontstekingsziekte van het maag-darmkanaal). Hij werkt op kantoor bij NS zakelijk op de afdeling sales support.

Door zijn aandoening is Hamberg vaker ziek dan de gemiddelde Nederlander. “Na mijn mbo-studie kon ik bij mijn stageplek blijven werken op een transportbedrijf. Dat ging met ups en downs. Ik was eens in de zoveel maanden ziek, en of dat de reden is weet ik niet, maar na drie keer een tijdelijk contract werd deze niet omgezet in een vast contract. Er werd mij verteld dat het werk dat ik deed eigenlijk op hbo-niveau was en dat ze daarom iemand anders gingen zoeken.”

Hamberg kwam via de stichting Emma at Work bij de NS terecht. Zij ondersteunen jongeren met een chronische fysieke aandoening naar een zelfstandige toekomst. Zijn manager, Hans Verkerk, zegt er wel eerlijk bij: “Ik had destijds ook echt handjes nodig. Het is voor een groot deel uit opportunisme dat we met Jurgen in zee zijn gegaan.”

Verkerk: “Ik zocht iemand die in een kantooromgeving wilde werken en affiniteit heeft met computers. Dat heeft Jurgen. Doordat hij heel positief is ingesteld en open is over zijn aandoening, werd hij al snel een van de anderen. Dat is ook echt zijn kracht: doordat Jurgen niet moeilijk doet over zijn beperking, doen anderen dat ook niet.”

De manager geeft wel toe dat hij het aanvankelijk spannend vond. “Niet zozeer voor mezelf, maar wel voor de rest van het team. Nemen de anderen hem op? De collega’s zijn immers hoger opgeleid dan Jurgen. We hebben voor hem het werk ook een beetje aangepast. Hij heeft wat minder klantencontact en doet meer administratieve en andere taken. De vraag is dan of het team dat ook accepteert. Dat is zeer zeker gebeurd. Iedereen is blij met hem.”

Als je Hamberg vraagt hoe het hem bevalt bij de NS verschijnt er een hele grote glimlach op zijn gezicht. “Ik vind het hier hartstikke leuk. Vooral de collega’s maar ook het werk. Ik hou er van om achter de computer te zitten.” Hij werkt nu al bijna drie jaar bij de Spoorwegen, vier dagen per week. Sinds vorig jaar heeft hij een vast contract. “Ik heb echt het gevoel dat ik hier word gewaardeerd net als de anderen.”

Zijn manager wil zeker met meer sollicitanten met een beperking of aandoening praten. “Maar dan moeten ze wel iets toevoegen. Je moet niet alleen mensen aannemen vanwege hun beperking of omdat ze vaak toch boventallig zijn. Een werknemer moet altijd een talent of een ambitie hebben waar een werkgever wat mee kan. Anders werkt het niet.”

Tekst loopt door onder foto

Maikel Bader (31) ziet ongeveer 7 procent. Beeld Werry Crone

‘In het begin zeiden ze vaak: Hee, moet jij geen bril op? Dat was soms vervelend.’

Maikel Bader (31) ziet ongeveer 7 procent. “Ik weet niet beter, ben niet anders gewend.” Hij werkt op het NS-kantoor in Utrecht als dienstindeler, hij maakt de roosters voor machinisten en conducteurs.

Naast het bureau van Bader ligt een zwarte golden retriever, voor hem staan twee computerschermen ingesteld op een enorm groot lettertype. “Ik heb daardoor geen volledig overzicht op het hele rooster zoals mijn collega’s, maar voor mij werkt het”, zegt Bader, die zelf niet veel last heeft van zijn beperking.

Voor de omgeving is het wel even wennen. Vooral het rijdend personeel neemt geen blad voor de mond, zegt Bader. “Als ze hier bij de balie komen met vragen of opmerkingen over het rooster, zeiden ze in het begin vaak: ‘Hee, moet jij geen bril op?’. Dat vond ik soms wel vervelend. Net hoe mijn humeur was. Soms vond ik het ook prima.”

Bader werkte hiervoor bij de politie waar hij na zijn stage mocht blijven. Maar door een reorganisatie hield dat op. Bader had wel eens gehoord dat de toenmalige NS-directeur Bert Meerstadt meende dat iedereen een kans moet krijgen op de arbeidsmarkt. Hij schreef hem een brief. Vier dagen later had hij al een gesprek en kon hij aan de gang bij personeelszaken.

“Je moet niet te veeleisend zijn”, is de ervaring van Bader. “En focus je op je sterke punten. Benoem je kracht. Maar wees ook eerlijk over wat belangrijk en nodig is om goed te kunnen functioneren.” Bader werkte eerst op uitzendbasis, kreeg toen een jaarcontract en nu is dat omgezet naar een vast contract. “Omdat ik nu al vijf jaar lang zelfstandig een salaris verdien, ben ik mijn status van Wajonger (jonggehandicapte, IW) kwijtgeraakt. Daar ben ik echt blij om, blij dat ik van die stempel af ben.”

Dat Bader een arbeidsongeschikhteidsuitkering kreeg, heeft hem wel geholpen bij het vinden van werk. “Werkgevers krijgen allerlei subsidies voor iemand die in de Wajong zit. Dat maakt de stap minder groot om met iemand met een beperking in zee te gaan.” Want voor een werkgever is het best spannend om met een zeer slechtziende in zee te gaan, weet Bader.

“Ze zijn bang voor het onbekende. Dat vind ik goed van de NS, dat zij het hebben gedurfd om mij een kans te geven. Op de eerste dag kijken collega’s ook wel raar als je binnenkomt met een hond. Dat is echter al heel snel over. Ze weten nu niet beter.” Het werk vindt hij prachtig. “De meeste mensen hebben geen idee wat er allemaal komt kijken bij het laten rijden van al die treinen. Het is een gigantisch logistiek proces. Ik vind het heel interessant om daaraan mee te werken.”

Lees ook: Overheid helpt te weinig arbeidsbeperkten aan werk

Het gaat iets beter met de werkgelegenheid voor mensen met een beperking, maar niet dankzij de overheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden