Het autisme van Silicon Valley

Een van de gesneuvelde kanshebbers voor een Zilveren Nipkow-nominatie was 'De regels van Matthijs'. In deze NCRV-documentaire trekt Marc Schmidt een paar maanden op met zijn autistische jeugdvriend Matthijs. Zelden komt de kijker dichter bij het brein van een autist dan in dit aangrijpende portret. Zo nabij zelfs dat we Matthijs bijna zíen denken: over 'normale' mensen, over zichzelf - hij weet dat hem iets mankeert - en de strikte regels waarmee hij zijn leven probeert te ordenen. Regels waarin hij uiteindelijk verstrikt raakt.

Ik moest aan deze film denken toen ik dit weekend bij de VPRO Louis Theroux bezig zag op een Amerikaanse school voor autistische kinderen. Anders dan Schmidt opent Theroux voor ons niet de hersenpan van de patiëntjes - daartoe is hij te veel in gesprek met ouders en docenten - maar net als in 'De regels van Matthijs' zien we wel de eenzaamheid van de autist en het pijnlijk afgescheiden zijn van de 'gewone' maatschappij. Joey ligt op de grond te gillen als een speenvarken. Zijn ouders trachten hem in bedwang te houden, maar Joey lijkt zich nauwelijks van hen bewust. "Dit is het ware autisme", zegt z'n moeder.

Gek genoeg doemde 'Matthijs' ook voor mijn geestesoog op bij het slot van Alexander Klöppings driedelige Vara-college over Silicon Valley. Dat ligt niet aan Klöpping. Hij noemt zichzelf weliswaar nerd, maar is zeker geen volbloed. Zijn intelligentie strekt zich niet alleen uit tot zijn bovenkamer, maar, zo blijkt in 'DWDD University', ook tot zijn maatschappelijk-sociale handelen. Nee, het ligt aan Silicon Valley zelf.

Dat 'Mekka voor de nerd' lijkt geheel opgesloten in het eigen denken. Met als gevolg maatschappelijk omstreden vindingen: 3D-printers waarmee je lichaamsdelen kunt kopiëren, zichzelf besturende auto's, Google-Glass, een bril waarmee je stiekem iedere passant op film zet, computers die óns instructies geven in plaats van andersom (Google 'Star Trek') en chips waarmee we onze hersens kunnen opslaan, zodat we na onze dood eeuwig blijven voortleven. En drones natuurlijk, maar dat wisten we al.

Klöpping heeft bewondering voor de technische vooruitgang, waarschuwt voor overdreven angst ("voor de trein waren we ook bang"), maar stelt zich tevens de vraag: moeten we alles wat we kunnen ook wíllen? Hij krijgt in Silicon Valley verbijsterende antwoorden. Zoals van Google-topman Scott Huffman over die 'spionagebril'. Als Klöpping vraagt of dat wel mag, mensen filmen die dat niet weten, reageert Huffman ijskoud: "Die vraag is nooit bij me opgekomen."

Een computer die meer van hem weet dan zijn 'eigen moeder', zoals Google 'Star Trek', vindt Klöpping niet per se een blij vooruitzicht, net zomin als een 3D-printer die nieren uitspuwt. Maar voor ethiek moet je niet in Silicon Valley zijn. "Er wordt alleen gedacht in termen van kunnen", weet Klöpping. "De psychische grenzen liggen bij ons, de gebruikers. Willen we dat echt, zichzelf besturende auto's?"

Een fascinerend drieluik dat één ding ongenadig helder maakt: niet de politiek, maar technisch 'autisme' is het sturende beginsel in de samenleving. Er vliegen, volgens Google, wereldwijd veertigduizend drones rond, en nu eist D66 wetgeving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden