Het Applaus der Erkenden

What are you snorting about?, vroeg mijn medepassagier in het vliegtuig. Ik wees hem op de vierkoloms foto op de voorpagina van de Volkskrant van donderdag 1 juni. Daarop stond afgebeeld Jan van Vlijmen, directeur van het Holland Festival. Dat schrijf je overigens volgens de speelse 'originele' grafisch-ontwerptraditie anno 1995 zonder klinkers. Maar het ging nu om de figuur in het midden.

Daar stond met donkerglazige bril en vlinderdas Jan Blokker, librettist van de opera Esmée waarmee het festival, ooit het centrum van 's werelds avant garde podiumkunst, opende. 'Wie denk je dat deze mensen zijn?', vroeg ik. Hij raadde: links een salesmanager en in het midden een dictator uit een Zuidamerikaans land. En inderdaad, zo zag Blokker er uit.

Jan Blokker staat bekend als de onafhankelijke columnist, die iedere ochtend desgewenst zijn lezers terugtrekt in de stevige aarde en in de wakkere stemming van het gezonde verstand. Hij gold daarin als onbetwiste gids, zo wist vorige week ook nog rechter Asscher op de opiniepagina van NRC/Handelsblad duidelijk te maken. Daar gebruikte en misbruikte Jan Blokker levende mensen met naam en toenaam voor. Hij maakte daarmee slachtoffers, want wie door zijn genadeloze pen werd gebrandmerkt droeg dat litteken in de maatschappij voort. En de meelopers reageerden: zo lang Blokker zich dwars en vrij opstelde jegens maatschappelijke aanstellerij, machtsmisbruik, ijdeltuiterij en branie op wetenschappelijk, politiek of kunstzinnig gebied, was het feit dat de persoonlijke historie van zijn slachtoffers soms aan drastische kenteringen werd blootgesteld van ondergeschikt belang.

Jan Blokker was zich van deze inmenging in privé-geschiedenissen geloof ik ook helemaal niet zo bewust. Wel hobbyde hij graag, en met verdienste, in de kroniek van de Grote Geschiedenis. Als hij nog net een beetje meer discipline had opgebracht had hij het misschien wel tot doctorandus geschiedenis kunnen brengen. Nu maaide hij decennia lang alle doctorandussen met minachting tegen de grond, maar dat had gemogen, omwille van de goede zaak, de onafhankelijke, onverveerde opinie.

Blokkers ambitie bleef echter niet beperkt tot de status van Geweten van de Nederlandse Intelligentsia. Hij werd adjunct-hoofdredacteur, maar faalde daarin. Hij schreef filmscenario's en eveneens boeken, waarbij het gebrek aan succes hem gestoken moet hebben. Want zijn aspiratie moet hebben gereikt tot Du Perron, getuige de kokette titel van een van zijn werkjes: 'Afscheid van Televisieland'.

Hoe kan iemands ambitie nu precies een boemerang-effect krijgen? Dat illustreerde de foto. Hier stond een man, het symbool van de Afkeer van Onzin, met dictator-bril en als enige van alle aanwezigen in smoking met vlinderdas. Hij pronkte bovendien met de versierselen behorende bij De Orde Van..., want Blokker is inmiddels sardonischerwijs bijgezet in de geledingen van cabaretier Seth Gaaikema, Avro-amusementsregisseur Theo Ordeman, modekoning Frans Molenaar en ex-Tros-directeur Cees den Daas. Nederlanders die rijp zijn voor een genadeloze column, zou je zo denken.

Hij stond daar zo parmantig uitgedost, omdat hij het libretto heeft geschreven voor een opera over de verzetsstrijdster Esmée van Eeghen. Dat scenario wijkt dramatisch af van de historische waarheid, wat een kunstenaar vergeven kan worden, maar niet een historicus en dagelijkse waarheidscorrector. Zo'n opera is een symbool van en voor het Nederlandse establishment. Het is een bevestiging, geen bewering, uitdaging of schok. Het is een trekker van Het Applaus van de Kring der Erkenden. De Erkenden die juist dagelijks getoetst moeten worden, omdat zij het namens ons voor het zeggen hebben. En te veel als ze niet kritisch gevolgd worden door columnisten, misschien zelfs nog altijd in de traditie van Jan Blokker. Voor Blokker zelf is die functie vergeven. Hij is in die andere wereld van Het Applaus, Het Lintje en Het Succes gestapt. En daarmee het meest geschikte onderwerp voor zijn eigen columns geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden