Het Antropoceen

We leven in een nieuw tijdperk. Honderdduizenden jaren was de dagelijkse vraag: hoe komen we aan voedsel? De vraag is nu: wat zullen we vanavond eten?

Het was een lange weg van de nomadische oertijd tot aan de moderne supermarkt, maar nu hebben we de droom van onze voorouders gerealiseerd: de vooruitgang is gekomen. We leven langer en gezonder in een wereld die rijker is dan ooit. Rijkdom is een overwinning op armoede, honger en ziekte.

De aarde ontstond vierenhalf miljard jaar geleden. De ontwikkeling van aap tot mens duurde miljoenen jaren. Toen kwam de homo sapiens, onze verre voorouder, zo'n 200.000 jaar geleden. De mens was opgestaan; dat was een wonder. Zijn brein groeide. Zijn vacht werd een huid en zijn woorden waren de eerste woorden.

De nomaden joegen, verzamelden bessen en trokken van hot naar her. De omstandigheden waren niet paradijselijk. Bij het zwerven werden de ouderen, zieken en kreupelen aan hun lot overgelaten en als er te veel kinderen werden geboren, trof hun hetzelfde lot. Er is weinig reden om deze oertijd te idealiseren.

Toen kwam de landbouw, zo'n tienduizend jaar geleden. Het is nauwelijks voor te stellen: tweehonderdduizend jaar jagen en verzamelen - en dan pas komt iemand op het idee om een knol te kweken.

Het duurt nog duizenden jaren, voordat Mesopotamië opdoemt. De Griekse Oudheid. Het Romeinse Rijk. Het begin van onze jaartelling. De Middeleeuwen. Maar dan, vanaf ongeveer 1600, verandert ons denken fundamenteel. En misschien is dat wel een even groot wonder als de groei van ons brein in de voortijd: de opkomst van de moderne natuurwetenschap. Van Galilei tot Newton. Zij doorgronden de werking van de natuur. Descartes: de mens wordt heer en meester over de natuur.

De natuurwetenschap vindt vervolgens - het duurt twee eeuwen - haar toepassing in de techniek: de Industriële Revolutie. We hebben wegen aangelegd, kanalen gegraven, land ontgonnen, de zee bedwongen, we hebben steden gebouwd, wolkenkrabbers, metropolen - we hebben een nieuwe wereld gebouwd. Van Amsterdam tot New York. Van Rotterdam tot Shanghai. De verstedelijking gaat razendsnel. In 1800 woont 3 procent van de mensen in de stad. Nu is dat al meer dan 50 procent - en het gaat naar 75 procent.

Het is een overrompelende tijd. Vanaf onheuglijke eeuwen leefden we ín de natuur - we waren nomaden, we waren boeren - en nu beleven we de overgang van de natuur naar de stad: de 21ste-eeuwse mens zal een stadsmens zijn. Het is een metamorfose van ons leven.

We hebben het wonderbaarlijke van deze verandering niet beseft, we hebben het niet benoemd - we hadden er geen woorden voor. Geologen hebben er wel een woord voor: het Antropoceen. Antropos is Grieks voor mens: we leven nu in het tijdperk van de mens.

De aarde zag er in 1800 - met één miljard bewoners, merendeels boeren - anders uit dan de aarde waarop binnenkort tien miljard mensen leven. Het is aan het menselijk vernuft om de toekomst van het Antropoceen gestalte te geven.

Nomaden - boeren - stedelingen. Het is een paradigmawisseling, een verandering van ons wereldbeeld. Het wordt het belangrijkste debat van de komende decennia, want de verandering is ontzagwekkend. Het wordt het debat over onze tijd, het tijdperk van de mens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden