Het andere gezicht van Londen

De groezelige achterkant van Londen is minstens zo interessant als de glanzende voorkant. Wie het wil zien, leert er veel over de sociale geschiedenis van de stad.

Zelfs voor een Londenaar als Paul Talling heeft de stad nog veel geheimen. "Na een heel leven hier ontdek ik nog altijd nieuwe oorden", zegt hij. Hij heeft dan ook een voorkeur voor het vervallen deel van de stad, waarvan minstens zoveel voorhanden is als van glanzend, monumentaal Londen. Talling heeft gelijk: vaak zijn die plekken zeker zo mooi. Hij maakte er fotoboeken over - 'London's Lost Rivers' en 'Derelict London' - vol ingestorte en overgroeide gebouwen, vergeten steegjes en rivierbeddingen die al jaren droogliggen. Hij plaatste daarnaast duizenden foto's met toelichting op zijn website en geeft zo een beeld van een veranderende stad.

Met een camera rondlopen deed Talling, die zelf in Zuid-Londen woont, altijd al. Als promotor van bands reisde hij door Europa. "Als de muzikanten de ochtend na het concert nog lagen te slapen, verkende ik de stad, en vooral de randen ervan." Sinds een kleine vijf jaar is dat zijn beroep geworden. Om de paar dagen trekt Talling er met groepen van maximaal twintig mensen op uit. De deelnemers tekenen soms maanden van te voren in om Londen eens van een compleet andere kant te bekijken. Er zijn tien routes. "Net als de stad veranderen ook steeds de routes. Er wordt gesloopt en herbouwd."

Vandaag neemt Talling ons mee langs de rivier Lea. We zullen gashouders passeren, een voormalige haven die nu een natuurgebied is en legendarische maar nu dichtgetimmerde pubs. We beginnen bij metrostation Bromley-by-Bow, waar nooit een toerist komt. Aan een luidruchtige doorgangsweg staan een paar afbraakpanden en een anoniem ogend ziekenhuis. Geen winkels, geen bars, nauwelijks groen.

Tegenover het metrostation staat een steigerbouwbedrijf leeg. Het gebouw in kwestie is vijftien jaar oud - gloednieuw, eigenlijk - maar aan alle kanten kapot. Talling is binnen geweest. "De liftschachten staan wijd open, de vloeren zijn gescheurd, er wonen zwervers en andere mensen die niet zo om veiligheid geven." Wij mogen er niet in. "Die verantwoordelijkheid wil ik niet nemen. Straks als ik weg ben, kunnen jullie doen wat jullie willen." Het is ook niet zo aanlokkelijk. De plek waar Talling vertelt over Bromley, ontstaan in de angelsaksische tijd, is tevens in gebruik als openbaar toilet. "Het ruikt een beetje gerijpt", vindt hij zelf.

Tijdens onze wandeling komt steeds dezelfde vraag terug. Waarom brokkelen in een van de duurste steden ter wereld zoveel panden af? "Het is vaak de beste vorm van investering", vertelt Talling. "Alleen met geduld drijf je de prijzen op. Uiteindelijk gaan de 'oude' panden tegen de grond, om plaats te maken voor iets inwisselbaar nieuws."

We nemen de brug over Limehouse Cut, het oudste kanaal van Londen, richting Prologis Park. Hier huisde vroeger een gasmaatschappij. "Bij bijvoorbeeld King's Cross wordt zo'n oude gasfabriek omgebouwd tot een woonwijk. Maar ja, dat is een fotogeniekere wijk." Hier staan de imposante constructies te rotten, naast een verwaarloosd monument voor de arbeiders die in beide wereldoorlogen zijn gevallen. Vlinderstruiken schieten metershoog op. Als de grond niet zo vervuild was, zou je hier emmers bramen kunnen plukken.

Langs de rivier Lea staat een kunstwerk van Abigail Fallis: een stapeling van winkelkarretjes, die samen een DNA-molecuul vormen. "Wel jammer dat ze niet hier uit het water komen", vindt Talling. "Er liggen er genoeg op de bodem." We zien een breed landschap van opslagruimtes, een oude brandweerkazerne, een stortplaats voor oud ijzer, en daar bijna onzichtbaar tussen verstopt het waarschijnlijk oudste bakstenen gebouw van Londen. Bromley Hall werd eind vijftiende eeuw gebouwd. Er loopt een geheime tunnel naar de rivier Lea en Paul is bezig om er toegang te krijgen voor zichzelf en hopelijk zijn groepen. Verderop komen we een kunstwerk van Damien Hirst tegen. Een uitvergroting van drie millimeter menselijke huid, met een bewakingscamera ernaast.

Het is tijd voor een pauze, op een passende locatie: een voormalige haven die wél een nieuwe functie heeft gekregen. Op Cody Dock wonen en werken kunstenaars in boten en loodsen. Rond een groot terras liggen moestuinen. Van deze vriendelijke omgeving gaan we door naar een gruizig stukje Canning Town. Tussen de stoeptegels groeien tomaten die zich vasthouden aan een lantaarnpaal. Maar verder is het een en al industrie, in de cafés word je er nog even aan herinnerd dat je geen mes mee naar binnen mag nemen. "Dickens schreef al over dit stukje Canning. Waar arme arbeiders wonen, in slechte huizen. Die huizen zijn weg, maar de sfeer is nog hetzelfde." Dat blijkt als we de spoorlijn oversteken naar de 21ste-eeuwse versie van zo'n wijk. Overal vuilnis op straat, met daartussen af en toe een Jaguar of Rolls-Royce.

Een verbaasde passant spreekt ons aan. "Doen jullie een rondleiding door Canning Town? Vraag je geld terug!"

Maar wij zijn hier met opzet, voor de eerste van een reeks 'overleden cafés'. Bij elke deels afgebroken pub weet Talling wel een paar sappige verhalen. De belangrijkste pub staat er niet meer: Bridge House. Iron Maiden werd er groot. De Stones speelden er, en Depeche Mode, U2 deed er z'n eerste niet-Ierse optreden. The Police werd, naar verluidt vanwege de bandnaam, geweigerd. Nu is er slechts een kuil over.

In de laatste twee uur van de wandeling bezoeken we voormalige havens, een reservaat voor vogels, kapotte bruggen en uiteindelijk een bar waar het bier goedkoop is en de televisie buldert. Morgen gaat Talling in zijn eentje op pad. "Nieuwe routes zoeken." Wij weten nu iets meer, maar er ligt nog een hele wereld open, van de ondergrondse wateren van Hampstead tot vergeten voetbalstadions. Een goede reden om steeds terug te komen in glorieus, vervallen Londen.

Lopen in Londen

Informatie inwinnen en intekenen op www.derelictlondon.com. Alle wandelingen vinden plaats binnen de ringweg M25. Ze duren (ook bij slecht weer) drie uur. Door bezoekjes aan pubs kan het natuurlijk uitlopen. Kinderen en honden zijn welkom, mits 'ze zich goed gedragen'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden