Het aantal gehandicapten moet subsidies bepalen, niet het budget

Op 1 april 1994 loste de landelijke overheid met de invoering van de WVG in één klap twee problemen op. De kritiek op de leeftijdsdiscriminatie in de oude regelingen werd ondervangen: ook 65-plussers kunnen bij de WVG terecht. En het financiële risico van de oude 'open-eindregeling' verdween: de gemeenten krijgen een vast budget en moeten het daarmee doen. Extra mooi voor het rijk was dat de operatie geen cent kostte: ondanks de uitbreiding van de doelgroep kregen de gemeenten zelfs minder geld dan gemoeid was met de oude regelingen.

Al snel werd duidelijk dat de gehandicapten de tol betaalden. Veel gemeenten bleken totaal niet voorbereid op de invoering van de ingewikkelde nieuwe regels. De overdracht van de AAW-dossiers verliep chaotisch en onvolledig. Een aantal gemeenten schakelde van de ene dag op de andere over op een collectief vervoerssysteem om pas later te onderzoeken of de gehandicapten er wel gebruik van kunnen maken. Andere verlaagden de vervoersvoorziening. Voor rolstoelen werd in veel plaatsen een eigen bijdrage gevraagd, die kon oplopen tot duizenden guldens. In veel gemeenten moesten gehandicapten fors meebetalen aan woningaanpassingen. Uit onderzoeken - onder andere van de SP - bleek bovendien dat de verschillen tussen de gemeenten werkelijk absurd waren.

Een storm van kritiek barstte los, vooral toen bleek dat de gemeenten een zo karig beleid voerden dat ze in 1994 samen 330 miljoen gulden overhielden (van 771 miljoen). Onder druk van alle protesten kwam minister Melkert met ingrijpende aanpassingen. Per 1-1-'96 werd de eigen bijdrage voor rolstoelen afgeschaft en die voor andere voorzieningen in natura beperkt tot maximaal 100 gulden. De eigen betaling bij woningaanpassing ging fors omlaag en de bewoners van AWBZ-instellingen kregen ook recht op een WVG-vervoersvoorziening. Voor dit laatste kwam extra rijksgeld. De andere wijzigingen moesten de gemeenten zelf betalen.

De druk van gehandicapten en hun organisaties op de gemeenten zorgde op veel plaatsen voor nog verdergaande verbeteringen. De WVG werd kortom minder afschuwelijk. Helaas lijkt die ontwikkeling maar van korte duur te zijn. Er doemt een nieuwe bedreiging op. De gemeentelijke overschotten van '94 en '95 zijn hard bezig om te slaan in tekorten. Brunssum heeft de noodklok al geluid: de gemeente komt dit jaar bij ongewijzigd beleid 1 tot 1,5 miljoen gulden tekort. En Brunssum staat niet alleen. Een recent onderzoek van de SP wees uit dat 54 procent van de gemeenten in '97 een tekort verwacht op de uitvoering van de WVG. Dertien procent verwacht quitte te spelen en nog maar 31 procent rekent op een overschot. (In 1994 boekte 93 procent een overschot).

Over de gevolgen van deze ontwikkeling hoeven we weinig illusies te hebben. De gemeenten zullen veelal de opgebouwde reserves willen sparen en gaan nu dus de voorzieningen versoberen. Een voorbeeld is de gemeente Groningen. De jaarlijkse bijdrage van 650 gulden die gehandicapten kregen voor het bovenregionale vervoer wordt per 1 augustus geschrapt.

De groeiende tekorten bewijzen de onjuistheid van de grondslag onder de WVG: dat de uitbreiding van de doelgroep opgevangen kon worden zonder extra geld. Maar er is nog een goede reden om méér uit te trekken voor de gehandicaptenvoorzieningen. Bij de invoering van de WVG was de verwachting dat de ouderen zouden zorgen voor een verdubbeling van het aantal vervoersvoorzieningen. Het eerder genoemde SP-onderzoek laat zien dat die verdubbeling in veel plaatsen al gepasseerd is. Dat betekent een verdere verdunning van de spoeling.

Na drie jaar WVG staat de wet nog steeds voor Willekeur, Verlies van rechten en God zegene de greepvoorzieningen. Niets wijst erop dat hieraan op afzienbare termijn een eind komt. En dat is een beschamende conclusie. Drie jaar WVG heeft bewezen dat de keuze tot decentralisatie van de gehandicaptenvoorzieningen een verkeerde is geweest. De beste oplossing voor de huidige problemen is dan ook het grotendeels terugdraaien van die decentralisatie. Voor gemeenten kan een rol overblijven als uitvoerder. Het bepalen van de aard en de omvang van voorzieningen en eigen bijdragen, en het dragen van het financiële risico zijn echter zaken die thuishoren bij de landelijke overheid.

De politieke bereidheid om de fout van '94 te herstellen is uiterst miniem te achten. Daarvan uitgaande moet in ieder geval het volgende gebeuren:

1. Er moet extra geld komen voor de WVG. De voorzieningen moeten niet langer afgestemd worden op het budget. De zaak moet omgedraaid worden. Er moet een discussie komen over de voorzieningen die passen bij het beschavings- en welvaartsniveau van onze samenleving. Vervolgens moet dáárvoor het geld beschikbaar komen. En gezien de toegenomen welvaart moeten de voorzieningen minimaal liggen op het niveau van voor de WVG.

2. Er moet een andere sleutel komen voor de verdeling van het WVG-budget over de gemeenten. Daarbij moet het aantal gehandicapten in de gemeente bepalend zijn, niet - zoals nu - het aantal inwoners.

3. Er moet een eind komen aan het bekostigen uit de WVG van andere zaken dan voorzieningen voor individuele gehandicapten. (Het WVG-geld is niet geoormerkt. De afgelopen jaren hebben veel gemeenten de verleiding niet weerstaan er ook andere zaken uit te bekostigen. Variërend van fietspaden tot dekking van de OZB-kwijtschelding).

4. De nog steeds enorme problemen rond de vervoersvoorzieningen moeten opgelost worden. Daarbij valt te denken aan een landelijk systeem van VariantVervoer. Uitgangspunt hierbij is dat er verschillende varianten aangeboden worden van de vervoersvoorziening, zodat de daadwerkelijk sprake is van vervoer op maat:

- aangepast vervoer (rolstoelbusjes) voor zwaar gehandicapten;

- een financiële bijdrage voor gehandicapten die gebruik kunnen en willen maken van een eigen auto;

- de mogelijkheid van verstrekking van een bruikleenauto;

- een financiële bijdrage voor gehandicapten die een goede oplossing gevonden hebben in de familie- of kennissensfeer en daar een reële kostenvergoeding voor willen geven;

- een goed functionerend deeltaxi-systeem voor gehandicapten en voor ouderen zonder medische beperking.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden