Hester Macrander Nobelprijs economie

Geld, het slijk der aarde, welke waarde heeft dat voor u? Ik kreeg met de paplepel ingegoten, dat je moest leven naar het voorbeeld van Jezus. Het motief voor je daden was naastenliefde. Het najagen van geld stond onderaan het waarden- en normenlijstje. Je werd er niet gelukkig van, destijds. Althans, dat riep men. Tikkeltje dubbel was die moraal, want de bomen groeiden tot in de hemel en wij aten goed van het vak dat mijn vader uitoefende - een vak uit naastenliefde, dat wel. Die moraal was luxe, er waren (en zijn) genoeg mensen die sappel(d)en.

Hoe verhouden de aloude christelijke idealen zich tot de hedendaagse ideologie van de vrije markt? Tegenwoordig lijkt de drift om meer te verdienen dan de buurman de grootste deugd: zo wordt de welvaart heus wel verspreid tot in de verste uithoeken van de zieltogende wereld. Maar wat er met de paplepel inging, krijg je er niet makkelijk uit. Ik bekeer me nog steeds niet tot de beurs. Welk motief moet ik kiezen voor mijn daden: wat is goed voor mij en de samenleving? Want van naastenliefde groeit de economie niet en die schijnt te moeten groeien.

Kinderen zijn ontvankelijk voor edele motieven. Wij baden elke avond voor het slapen gaan voor de hongerige kindjes in Biafra. (Die werden daarnaast gebruikt als argument om je bord leeg te eten). We maakten op school milieutentoonstellingen, collecteerden voor Jantje Beton, schreven gedichten voor de wereldvrede. De harde werkelijkheid waar je in ontwaakt als puber, is verbijsterend. Dat er zo veel leed is, terwijl iedereen het toch zo goed bedoelt! Ik hield vast aan de edele motieven en koos een vak uit liefde en niet om geldelijk gewin. Na mijn kunstvakopleiding groeiden de bomen niet meer zo hard; subsidiekranen werden in rap tempo dichtgedraaid. De tweede schok in mijn naïeve bestaan: het eerste en enige wat de maatschappij van mij verwachtte was geld verdienen.

Over het algemeen wordt kunst er niet interessanter van als het gemaakt wordt met een economisch motief. Maar omdat ik niet mee wilde vechten om de schaarse subsidiepotjes besloot ik geld als positief prikkeltje te gebruiken. Met mijn kunst moest ik mij zo verhouden tot de maatschappij dat het genoeg mensen aanspreekt, zodat ik er van kan eten, zonder mezelf - wat ik wilde maken - te verloochenen.

Toen kreeg ik kinderen, uit liefde geboren.

O schrik! Geld moest er verdiend worden, voor huis met tuin, de toekomst van de kinderen, onze oude dag. Mijn maatschappelijk engagement hield plotseling op bij de voordeur. Ik ben nu hoeksteen van de samenleving: als iedereen zorgt voor z'n eigen schaapjes op het droge, lopen we allemaal mee in het economisch gareel.

Wanneer heb je genoeg, ben je van geld verzadigd? Als ik twintig keer per dag de buren de wc hoor doortrekken, wil ik absoluut een vrijstaand huis en daar moet dan per se een inbraak-veilig hek omheen. En zo verder.

Ik schrik opnieuw: er huist een beest in mij. Bij voedsel is het een biologisch gegeven dat het lichaam een vetvoorraadje aanlegt, als het de kans krijgt. Dus eten we in tijden van overvloed te veel. Dat zit in de genen. Daar valt niet tegenop te montignaccen. Als je het beest in jezelf z'n gang laat gaan, heb je van geld nooit genoeg. Het is immers het middel, dat je - een bepaalde - zekerheid en veiligheid verschaft. Een menselijke oerbehoefte, op zichzelf niks mis mee. De luiers gaan mee met de luierservice, de boodschappen worden bezorgd, het huis wordt schoongemaakt door de hulp, de hond gaat mee met de hondenuitlaatservice, gegeten wordt er van de traiteur, kinderen gaan naar de opvang, voor de tuin is er de hovenier, kleren worden versteld door de naaister, de auto rijdt de wasstraat in en ik werk om dit allemaal te kunnen betalen. Ik hou de wereld draaiende! De Nobelprijs voor economie gaat dit jaar naar mij.

En ik ben daar blij mee? 'Een mens leeft niet van brood alleen', hing in mijn ouderlijk huis in de keuken, gekerfd in een decoratief houten plankje. Die paplepel, toch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden