Hervorming van pensioenen is onvermijdelijk

Het Franse openbaar vervoer lag gisteren vrijwel stil, uit protest tegen pensioenhervorming. Maar iedereen weet dat die onvermijdelijk is.

analyse

Hij keek er bloedserieus bij: Julien, 28 jaar oud, TGV-bestuurder. In het journaal van de publieke zender France 2 vertelde hij dat je er in zijn beroep op je vijftigste toch echt ’helemaal doorheen’ zit. Doorwerken? übsoluut onmogelijk. Ga maar na, al die onregelmatige werktijden, ook ’s nachts en in het weekeinde, het is een slopend bestaan waar iets tegenover moet staan.

Probleem voor Julien alleen is dat zijn privilege niet langer houdbaar is. Dat zegt niet alleen de regering, er is geen econoom die het betwist. Ook de linkse oppositie weet het, al zeggen ze het niet al te vaak hardop.

Bij de werkgever van Julien, de SNCF, houdt 76 procent van alle werknemers het voor gezien als zij 55 zijn geworden, bij bestuurders is dat dus 50. Lange tijd werd dit gerechtvaardigd met de zwaarte van het beroep. Alleen is de tijd dat treinbestuurders de hele dag kilo’s kolen in kokendhete ketels gooiden allang voorbij. En om aan de onregelmatige werktijden tegemoet te komen werkt een bestuurder zoals Julien – maar dat vertelde hij niet – gemiddeld 182 dagen per jaar. Dat is niet erg veel, en Julien verdient goed: nu al 2000 euro netto per maand.

De speciale regelingen betreffen 1.600.000 werkenden en gepensioneerden bij de SNCF en andere (semi)overheidsbedrijven als de EDF (elektriciteit) en de RATP (bus en metro in Parijs). Het voorstel van de regering van premier Fillon is om de premieduur op één lijn te brengen met die van andere ambtenaren, die eerder al op gelijke hoogte met het bedrijfsleven werden gesteld. Een werknemer moet niet 37,5 jaar, maar 40 jaar premie betalen.

De bonden gebruiken de régimes spéciaux om de publieke opinie te bewerken: geen leedvermaak alstublieft, want na de speciale regelingen bent u zelf aan de beurt, luidt de boodschap. Om het Franse pensioenbouwwerk overeind te houden, moet inderdaad iedereen langer werken, iets waar volgend jaar een nog veel hardere strijd over zal ontbranden.

Alle EU-lidstaten worstelen met pensioenen, maar in Frankrijk is de malaise groter. Het land kent een omslagstelsel, waarbij de werkenden dus voor de gepensioneerden betalen. Er zijn geen pensioenfondsen zoals in Nederland die de gevolgen van de vergrijzing dempen.

Het omslagstelsel à la française heeft altijd een quasi-heilige status gehad omdat het het broederschapsideaal van de republiek onderstreept. Voor iedereen die iets durfde te zeggen over de merites van individuele spaarplannen stonden pek en veren klaar. Gevolg is dat door het gebrek aan keuzevrijheid alles wordt afgewenteld op het collectief: de kosten van speciale regelingen worden betaald door alle belastingbetalers.

Wie een blik op de statistieken werpt, ziet dat er in Frankrijk duidelijk minder ouderen aan de slag zijn dan in de meeste andere EU-landen. Het percentage werknemers van 55 tot 64 jaar dat nog actief is, blijft onder de 40 procent, in Nederland – in deze een middenmoter in de EU – is dat bijna de helft.

Als er niets gebeurt, resteren op den duur alleen draconische maatregelen als het verdubbelen van de inkomstenbelasting of de btw, zo rekende de econoom Jacques Marseille voor. Volgens Marseille zal de generatie van na 1970 de rekening betalen. En die heeft veel meer te maken gehad met werkloosheid en tijdelijk werk – en dus minder lange carrières – dan eerdere generaties.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden