Hervorming diamantindustrie Angola leidt tot uitzetten van migranten

Congolese families verlaten onder dwang Angola. Beeld REUTERS

Hervormingen van de diamantindustrie in Angola gaan gepaard met mishandeling en verjagen van Congolezen.

Lange stoeten Congolese arbeids­migranten keren sinds begin deze maand terug uit buurland Angola. Uitgeputte mannen, vrouwen en kinderen dragen zo veel mogelijk persoonlijke bezittingen op hun hoofd mee, gewikkeld in gekleurde doeken. Sommigen sjouwen zelfs plastic stoelen, matrassen of ovens met zich mee als ze grensplaats Kamako, in de Congolese Kasai-regio, binnen komen lopen. De stad is zo overspoeld, dat gezinnen buiten moeten slapen.

Veel terugkeerders woonden en werkten tientallen jaren in en rondom Lucapa, zo’n honderd kilometer van de grens, in het hart van de diamantrijke provincie Lunda Norte in Angola. Zeker 200.000 migranten zijn al gevlucht, naar eigen zeggen voor het gewelddadige optreden van de Angolese autoriteiten. Volgens VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zijn het vooral Congolese arbeiders die in kleine, informele diamantmijnen werkten die door de regering verplicht worden uitgezet.

Dit gebeurt niet altijd met zachte hand. Ooggetuigen vertellen persbureau Reuters dat Angolese veiligheidsdiensten Lucapa bestormden met machetes en geweren, woningen plunderden en huizen in brand staken. Bij de aanvallen zouden tientallen doden zijn gevallen. Terwijl de Congolese overheid de agressieve uitzetting veroordeelt, ontkent de Angolese overheid in alle toonaarden. De ‘illegalen’ zouden vrijwillig zijn vertrokken. Volgens politiecommissaris Antonio ­Bernardo staat Angola als soevereine staat in zijn recht om de nationale ­veiligheid en natuurlijke hulpbronnen van het land te beschermen.

De sluiting van 67 illegale diamantmijnen en uitzetting van Congolese migranten is onderdeel van Angola’s ‘Operatie Transparantie’, een poging om diamantsmokkel, illegale mijnbouw en migratie tegen te gaan.

President Joao Lourenco – nog maar een jaar aan de knoppen – wil de diamantindustrie hervormen. Door de diamantmijnen open te stellen voor grote bedrijven, hoopt hij particuliere investeringen aan te trekken en de productie te verhogen. Het doel is meer inkomsten te generen voor de staatskas, zodat zijn land minder afhankelijk is van de olie-export.

Onder de prijs

“We erkennen dat het door ons ingestelde beleid niet de belangen van het land of de producenten dient”, aldus Lourenco afgelopen juni in een toespraak, over de manier waarop de diamantindustrie tot nu toe georganiseerd was. Angola is de op vier na grootste diamantproducent van de wereld, maar mijnwerkers klagen dat zij gedwongen zijn hun stenen onder de internationale prijs te verkopen aan tussenhandelaren met politieke connecties.

De nasleep van de 27 jaar durende burgeroorlog (die in 2002 eindigde) en een gesloten bedrijfsklimaat maken dat de diamantindustrie nog niet volledig is ontwikkeld. Momenteel is het Russische Alrosa het enige grote internationale diamantmijnbouw­bedrijf dat in Angola produceert.

Niet de eerste uitzettingen

Het is niet de eerste keer dat het uitzetten van Congolese mijnwerkers onderwerp is van spanningen tussen Angola en Congo. Gewelddadige deportaties vinden al sinds eind 2003 plaats, al gebeurde dat op kleinere schaal. Tientallen tot honderden Congoleze migranten werden regelmatig in groepen naar de grens vervoerd.

Hoewel Congo zelf rijk is aan diamanten zoeken veel Congolezen hun heil in Angola. Het buurland is namelijk stabieler, welvarender en biedt betere baankansen. Angolezen zijn de instroom beu, vanwege het verlies aan inkomsten. In 2011 vonden de VN bewijs voor systematische verkrachting van Congolese vrouwen en meisjes door Angolezen. Ook werden migranten mishandeld en overvallen.

De Congolese regering, onder leiding van president Joseph Kabila, heeft meermalen zijn ongenoegen geuit over deze situatie, maar heeft er nooit echt veel werk van gemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden