Hersendood, is dat écht dood?

Het hart klopt en het lichaam is nog warm. Kun je dan wel zeker weten dat iemand écht dood is?

Hersendood, is dat wel echt dood, wil een lezer weten? Hoe is het mogelijk dat het hart dan nog klopt en het lichaam nog warm is? Hoe wordt dat eigenlijk vastgesteld? Sinds de gewijzigde donorwet vorige week door de Tweede Kamer is aangenomen, maakt hij zich zorgen.

Dat is niet nodig, zegt Mathieu van der Jagt, neuroloog-intensivist in het Rotterdamse ErasmusMC. Onder hersendood wordt volgens hem verstaan: onherstelbaar en volledig verlies van functies van de grote hersenen, de hersenstam en het verlengde merg. Tot zo'n vijftien jaar geleden ging het vooral om patiënten die na een verkeersongeval in het ziekenhuis kwamen. Inmiddels is die positie 'overgenomen' door patiënten met een hersenbloeding, en dan met name een bloeding tussen het hersenvlies en de hersenen.

Omdat hier relatief veel ruimte is, kan er bij een gescheurd bloedvat veel bloed weglekken. Vanwege het gebrek aan ruimte in de schedelpan, kunnen de hersenen hierdoor ernstig in de verdrukking komen. Door de sterk gestegen bloeddruk ontstaat dan in de hersenpan een soort 'overdruk', waardoor nieuw, zuurstofrijk bloed de hersenen niet meer kan bereiken, met het afsterven van hersencellen als gevolg, zegt Van der Jagt.

In Nederland is er een reeks testen om vast te stellen of iemand hersendood is. Dat begint met verschillende uitsluitingscriteria: de relatie tussen de aandoening en het vermoeden van hersendood moet helder zijn, de patiënt mag geen bewustzijnsverlagende middelen slikken, de temperatuur mag niet lager zijn dan 32 graden, er mag geen verdenking van vergiftiging zijn en de patiënt mag 12 tot 24 uur ervoor niet gereanimeerd zijn; alles om te voorkomen dat er iets anders aan de hand is, waardoor de patiënt slechts hersendood lijkt.

Is daarvan allemaal geen sprake, dan begint de arts aan een reeks testen om de functie van de hersenstam te testen: naar de oogreflexen, het evenwichtsorgaan en de hoest- en ademprikkel. De arts schijnt onder meer met een lichtje in de ogen, raakt de iris met een watje aan, draait het hoofd snel heen en weer, druppelt wat ijswater in de oren en laat wat slijm wegzuigen, via een slangetje waardoor een patiënt in dit stadium ademt: voor de hoestreflex.

Anders dan in bijvoorbeeld Groot-Brittannië schrijft het protocol in Nederland voor dat er dan ook nog een hersenfilmpje of scan gemaakt wordt, om uit te sluiten dat er in andere hersengebieden niet toch nog enige activiteit of doorbloeding is.

Het sluitstuk is de apneutest, waarbij de patiënt wordt losgekoppeld van de beademingsmachine om te beoordelen of er een eigen, spontane ademhaling aanwezig is. "Wanneer het koolzuurniveau in het bloed een kritiek punt bereikt, en de patiënt ademt nog niet, en alle andere testen leveren niets op, dan is de patiënt officieel overleden", zegt Van der Jagt.

Als al deze testen een afwezige hersenfunctie bevestigen, dan kan volgens hem gesteld worden dat iemand honderd procent zeker dood is. Natuurlijk, hij kent ook berichten uit diverse media van patiënten die nog ontwaakt zouden zijn. "Maar het kan niet anders of een arts moet dan ergens een fout hebben gemaakt, een scan bijvoorbeeld verkeerd hebben geïnterpreteerd, wanneer die vereist was. Ikzelf heb alle vertrouwen in het hersendoodprotocol. Mede om die reden ben ik zelf ook al jaren donor."

Zelf een vraag stellen? Schrijf de redactie gezondheid of mail gezondheid@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden