Herri Batasuna werd Euskal Herritarrok

SAN SEBASTIAN - “Gerry Adams zijn we hier allemaal een beetje”. Vooraan lopend in een demonstratie van Euskal Herritarrok (het vroegere Herri Batasuna) weigert Arnaldo Otegi zichzelf te profileren als de vredesster van het linkse nationalisme in Spaans Baskenland.

Maar dat Otegi wel degelijk een nieuwe factor is om rekening mee te houden wordt zelfs in regeringskringen in Madrid erkend. Daarom is het niet uitgesloten dat na de regionale parlementsverkiezingen van zondag de tweede fase van het vredesproces wordt ingeluid: een gesprek tussen premier José Maria Aznar en de opkomende ster van de partij die kort geleden nog werd beschouwd als de politieke arm van het Baskische terrorisme.

Wat nog niet is veranderd, zijn de met schapenvachten en koebellen uitgedoste sterke kerels die voorop lopen in demonstratieve tochten door de straten van de Baskische badplaats San Sebastian.

Zanpantzar heten ze in het Baskisch en traditiegetrouw zijn ze het visitekaartje van het nationalisme. Ogenschijnlijk is daarmee alles gebleven zoals het was in kringen van de 'abertzale' zoals de arbeiders van het linkse volksfront in Spaans Baskenland zich noemen.

Eerst de zanpantzar, dan het spandoek waarop de onafhankelijkheid van Euskal Herria (Verenigd Baskenland) wordt geëist, vervolgend de ikurriña (de Baskische vlag) en daarachter de demonstranten.

Maar achter dit mythische decor van folklore en symboliek is wel degelijk wat aan het veranderen. Op grond van Baskische voorspellingen is het zelfs niet uitgesloten dat Euskal Herritarrok (Baskische Burgers) zondag weer de tweede politieke partij van deze soevereiniteitshongerige regio zal worden. En dat is niet alleen een gevolg van de nieuwe naam die de nationalisten hebben meegegeven aan het zo verguisde Herri Batasuna.

Er is meer veranderd. Er zijn al 'abertzale' gesignaleerd met een stropdas. De persconferenties van EH vinden niet meer plaats in een Herriko Taberna (zoals de volksbars van Herri Batasuna heten) maar in prestigieuze hotels. Ook dat zouden nog slinkse poetsbeurten kunnen zijn om het imago wat bij te stellen.

Maar wat telt, is de nieuwe leider van de 'abertzale': Arnaldo Otegi, 40 jaar, charismatisch, filosoof, intelligent en begaafd redenaar. Deze nieuwe ster, die op 20-jarige leeftijd tot drie jaar gevangenisstraf werd veroordeeld wegens zijn aandeel in enkele Eta-acties, wordt gezien als iemand waar je niet omheen kunt als straks het Eta-bestand moet worden verzilverd in vrede.

Naar zijn achterban is de boodschap nog identiek. Ook Otegi heeft een droom gehad en daarin wordt de kaart van Europa verrijkt met een onafhankelijke Baskische staat aan weerszijde van de Pyreneeën, “datgene wat het oudste volk van Europa ook toekomt”, vindt Otegi. “Frankrijk en Spanje moeten nog een klein detail in de democratie overwinnen. Ze moeten de wil van het Baskische volk respecteren. Dat is het enige dat wij vragen.”

In dat extreem-nationalistische jargon heet het dat de bezettingsmachten uit Frankrijk en Spanje hun koffers moeten pakken “want hun aanwezigheid verhindert dat wij ons eigen economisch en cultureel model kunnen ontwikkelen”. Denkt Otegi dan echt dat Euskal Herria een onafhankelijke staat binnen het raamwerk van de Europese Unie kan zijn? Otegi knikt maar benadrukt tegelijkertijd zeer kritisch te staan tegenover alles wat Brussel vertegenwoordigt. “De binnengrenzen vallen weg als gevolg van de investeringspolitiek van de multinationals. Als het om volkeren gaat, zijn er wel degelijk grenzen”, oreert hij.

Wat Otegi de demonstranten voorhoudt, is de worst van de onafhankelijkheid. Praat hij met buitenlandse correspondenten dan wordt de boodschap al iets gematigder: “Eerst moet Euskal Herria voldoende soevereiniteit hebben zodat we de Basken kunnen vragen op welke wijze en in welke mate ze willen participeren in het proces van de Europese eenwording”.

Zodra hij voor Madrileense media praat, komt er licht in de tunnel. Dan geeft hij toe dat je niet van de ene op de andere dag de onafhankelijkheid kunt uitroepen “want zoiets kan jaren duren”. Wat echt telt, is de toezegging van Otegi aan Madrid, want “wie er zondag ook wint, Eta zal de verkiezingsuitslag respecteren”.

En dat betekent dat aan de vooravond van de voor Spaans Baskenland en voor de Spaanse territoriale eenheid zo belangrijke verkiezingen de eerste stappen zijn gezet naar Grote Verzoendag.

Voor Madrid is van belang dat de Spaanse grondwet onder alle omstandigheden gerespecteerd moet blijven. Bovendien mogen de 'abertzale' niet de heldenrol krijgen in de film waarin het bloed van de honderden slachtoffers van het Eta-terrorisme nog maar amper is geronnen.

Voor Euskal Herritarrok betekent het dat de toon moet worden gematigd - een proces waarin Otegi al voorgaat - en dat de meest radicale eisen in het vriesvak van het nationalisme moeten worden gezet.

Daarmee kan er ruimte komen voor de onderhandelingen met Madrid over de positie van de Eta-gevangenen, analoog aan datgene wat in Noord-Ierland is vastgelegd. Want dat is het eerste gespreksthema waarover Aznar en Otegi al in grote lijnen identieke ideeën hebben.

Kan, analoog aan het beeld van de met stropdas getooide Fidel Castro, die dinsdag voor het eerst op bezoek was in Moncloa, het Spaanse regeringspaleis in Madrid, straks ook een Otegi-met-stropdas worden verwacht? Het is bekend dat Otegi in elk geval één stropdas heeft, een groene. Die kreeg hij immers cadeau toen hij recentelijk in Ulster op bezoek was bij Gerry Adams.

Met of zonder stropdas, vast staat dat Arnaldo Otegi meer kansen moeten worden toegedicht voor een bezoek aan Moncloa dan zijn voorgangers van Herri Batasuna. Dat zou ook moeilijk anders kunnen want het voormalige hoofdbestuur zit in de gevangenis wegens bewieroking van het terrorisme.

Otegi zelf sluit in elk geval niet uit dat hij naar Madrid zal afreizen ook al ligt de Spaanse hoofdstad in zijn politieke doctrine in het buitenland. “Aznar zal ons uiteraard eerst moeten uitnodigen. Maar nu al kan ik zeggen dat we die uitnodiging serieus aan de orde zullen stellen in het hoofdbestuur van onze partij en dat we daar zeer zorgvuldig mee zullen omgaan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden