Review

Herr Tristan, Frau Isolde én Sir Simon

Je hebt van die voorstellingen die nooit meer uit je auditieve geheugen verdwijnen. Voorstellingen zonder gevaar dat het geheugen ze met het verstrijken der jaren mooier en mooier kan maken, omdat ze bij de eerste kennismaking al volmaakt waren. De nieuwe 'Tristan und Isolde'-productie van De Nederlandse Opera, die donderdagavond onthuld werd, is zo'n voorstelling. Vanaf de allereerste noot die uit de bak opklonk, was het duidelijk: Sir Simon Rattle en het Rotterdams Philharmonisch Orkest gingen geschiedenis schrijven. Dat moeten Wolfgang Wagner en echtgenote Gudrun aangevoeld hebben. Zij waren op de generale aanwezig en ook Eva Wagner liet zich al in Amsterdam zien.

Na dit voorspel was de muzikale spanning al zo ondraaglijk dat gevreesd moest worden voor de vier uur muziek die nog zouden volgen. Wagner zei immers zelf al over deze opera: 'Volkomen goede uitvoeringen moeten de mensen gek maken, ik kan het me niet anders voorstellen'. Het einde van dit eerste voorspel ging gepaard met een letterlijk ingehouden adem van het volgepakte Muziektheater en met een tergend traag oplichtend podium -de uiterst muzikale belichting van Jean Kalman was fenomenaal.

Rattle en de Rotterdammers hielden vier uur stand. Deze 'Tristan' straalde een gelukzalige warmte uit die een sterveling normaliter maar zelden ervaren kan. Hoe teder klonken niet Rattle's subtiele overgangen in het gigantische liefdesduet in de tweede akte, waardoor Wagners unendliche Melodie magnifiek kop- en staartloos werd. In dat liefdesduet vlocht Wagner de waarschuwingen van Isolde's dienares Brangüne in, die hier dankzij Rattle en de fenomenale Petra Lang voor een absoluut hoogtepunt van de avond zorgden. Het zeer langzaam genomen voorspel tot de derde akte kreeg van Rattle een onpeilbare diepte zeer bijzonder ingevuld door de lage strijkers van het RPhO.

Rattle's ongelooflijke dienstbaarheid aan muziek en aan de zangers (waar hoor je dat nog?) leverde hem een overdonderend applaus op. Alle aanwezigen begrepen dat ze iets bijzonders hadden meegemaakt en dat dat in eerste instantie aan Rattle lag. Isolde spreekt in de opera over het woordje 'und' tussen de namen van Tristan en Isolde: 'dies süße Wörtlein: und, was es bindet, der Liebe bund'. Een volmaakte liefde, verbonden door het woordje: en. Op deze avond mag daar nog een 'en' aan toegevoegd worden, omdat het om een volmaakt liefdestrio ging: Herr Tristan en Frau Isolde én Sir Simon.

De enscenering van Alfred Kirchner (decor: Annette Murschetz, kostuums: Ann Popel) zag er deconstructief uit, alsof het beeld een directe confrontatie met de volmaakte synthese in de bak aanging. Een inventief schommelend achterdoek boven een zee-projectie begeleidde de reis van Isolde naar Cornwall. De staalplaten (herinneringen aan Audi's 'Ring') suggereerden een koopvaardijschip waar de koningsdochter op een brits moest liggen. In het tweede bedrijf was een locus amoeni geschapen, een plek om lief te hebben. Geen Wagneriaanse 'Festwiese' maar een klein hellend vrij-weitje waarin aan een zijkant een omgevallen boom gestoken was. Aan het uiteinde van de takken flakkerden aan het begin vlammen, alsof de boom een enorme lont was die uiteindelijk de plek van de verboden liefde tussen Tristan en Isolde zou laten ontploffen.

Kirchner hield zich gelukkig in met beeldtaal. Een vliegende vogel stond symbool voor 'land-in-zicht', maar ook voor de plotselinge liefde en de intredende dood. De personenregie was terughoudend, maar doeltreffend. Een mooi moment was als na het drinken van de liefdesdrank, Tristan en Isolde de drinkschaal tussen hun gezichten houden alsof ze nog even het noodlot tegen willen houden. In de 'Liebestod' sterft Kirchners Isolde niet, maar loopt zij naar het licht, symbool in de opera voor de onmogelijkheid van de liefde.

Petra Lang (in de Londense Proms vorige zomer een geweldige Kundry met Rattle en het RPhO) stal puur vocaal de show, op de voet gevolgd door de zeer waardige koning Marke van Robert Lloyd. Gabriele Schnaut, afgelopen zomer een Bayreuther Brünnhilde, heeft een ongelooflijk krachtig geluid. Met gemak nam zij het voltallige orkest op haar rug, maar wat zij in de breedte aan geluid heeft ontwikkeld, is er in de hoogte afgegaan. Zo breedklinkend was de Tristan van John Treleaven niet, wat enige wankelheden in de balans met Schnaut veroorzaakte, maar zijn uithoudingsvermogen was formidabel. Een Tristan die aan het slot monter en fris zingt en die bovendien nog mooi kan fraseren ook, heeft echt een toverdrankje geslikt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden