’Herpesvirus geeft eerst een koortslip en later alzheimer’

Af en toe last van een koortslip? Da’s dan dubbele pech, want het herpesvirus dat voor de blaasjes verantwoordelijk is, veroorzaakt ook de ziekte van Alzheimer. Britse deskundigen weten het zo goed als zeker.

In het vakblad Journal of Pathology stellen ze daarom voor om dementerenden te behandelen met virusremmers. Ze willen ook een vaccin ontwikkelen tegen de boosdoener, voluit herpes simplex virus-1 geheten. Zo hopen ze de bevolking voor alzheimer te behoeden.

Maar Nederlandse deskundigen fluiten hun Britse collega’s keihard terug. Volgens hen draven de onderzoekers van de universiteit van Manchester te ver door. Bijna iedereen is namelijk met herpes besmet. Hoe kun je dan zo zeker zijn van je zaak?

Concreet hebben de onderzoekers hersenplakjes van zes overleden alzheimerpatiënten onder de microscoop bekeken. Ze richtten zich op de eiwitklonteringen die voor de ziekte kenmerkend zijn: de zogeheten plaques. In 90 procent van die plaques troffen ze DNA van het herpesvirus aan. Dit duidt onmiskenbaar op een verband tussen herpes en alzheimer, stellen de Britten. Eerder hadden ze al gezien dat het virus de vorming van plaques in celkweekjes leek te stimuleren. En één en één is twee.

Het vreemde is dat er ook herpes-DNA aanwezig bleek in het brein van overledenen zónder alzheimer. Hoe kan dat? De Britten vermoeden dat de meeste mensen het virus in hun bovenkamer bij zich dragen, maar dat het pas tot alzheimer leidt bij ouderen die het met hun afweer niet meer onder de duim kunnen houden.

Louis Kroes, hoogleraar klinische virologie in het Leids Universitair Medisch Centrum, reageert verbaasd. „Op zich kan herpes zich goed vermenigvuldigen in hersenweefsel”, zegt hij. „Maar dat is levensbedreigend. Als patiënten met een herpesinfectie in hun brein niet acuut worden behandeld, overlijden ze meestal. Ik kan me daarom nauwelijks voorstellen dat veel ouderen actief herpesvirus in hun hersenen hebben.”

Toch houdt de deskundige een slag om de arm. Misschien zit het virus in een soort slapende vorm in het brein, zoals het virus zich tussen twee koortslippen door ook ’slapend’ terugtrekt in een zenuwknoop van het gezicht, op slechts een paar centimeter afstand van de hersenen. „Maar wie zoiets revolutionairs voorstelt, moet meer bewijs leveren.”

Op dat punt laat de Britse hoofdonderzoekster Ruth Itzhaki het nogal afweten. Al sinds 1991 probeert ze de link tussen herpes en alzheimer te bewijzen, maar ze blijft hangen in suggestie. Bijna alle artikelen die ze citeert, staan bovendien op haar eigen naam. Veel bijval uit de medische wereld heeft ze kennelijk nooit gekregen. Kroes: „De broodnodige bevestiging door andere wetenschappers ontbreekt, terwijl alzheimer toch een terrein is waar veel onderzoek plaatsvindt. Daar word ik een beetje argwanend van.”

Pim van Gool, hoogleraar neurologie in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, deelt die reserve. „Voor veel stoffen bestaan aanwijzingen dat ze iets met alzheimer te maken hebben”, vult hij aan. „Echt bewijs is er zelden. Je kunt op zich moeilijk uitsluiten dat herpes hier een rol speelt, maar voor proeven met virusremmers bij patiënten lijkt het me veel te vroeg.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden