Hermans' onverfilmbare roman krachtig in beeld gebracht

BEYOND SLEEP

Regie: Boudewijn Koole. Met Reinout Scholten van Aschat, Thorbjørn Harr, Pål Sverre Hagen, Anders Baasmo Christiansen.

****

Romans schrijven zonder alomvattende problemen aan te snijden, is nou eenmaal niet mogelijk, schreef Willem Frederik Hermans in wat duidelijk een andere tijd was.

Boudewijn Koole kon voor zijn verfilming van Hermans' onverfilmbaar geachte roman 'Nooit meer slapen', die morgenavond het International Film Festival Rotterdam opent, die alomvattende problemen niet laten horen. Daar hadden we de roman al voor. Hij moest ze laten zien.

Een pittige opgave. Want 'Beyond Sleep' speelt zich bijna helemaal af in het hoofd van z'n belangrijkste personage. Alfred is het enige Nederlandse lid van een vierkoppige geologische expeditie die boven de poolcirkel in het noorden van Noorwegen te voet door het desolate landschap trekt. Om wetenschappelijke naam en faam te verwerven, dat wil zeggen onsterfelijk te worden, wil Alfred er een steen vinden die bewijst dat de enorme kraters in het gebied veroorzaakt zijn door spectaculaire meteorietinslagen, niet door bureaucratisch schuivend gletsjerijs.

Het is zomer, wat betekent dat het er zes maanden lang licht is. En dan de muggen nog. Slapen lukt Alfred niet meer, waardoor werkelijkheid en hallucinatie steeds meer samenvallen en de film de vorm aanneemt van een dialogue intérieur tussen Alfreds ego en superego - Hermans was een bewonderaar van Freud - tussen 'ik' en geweten.

Roman en film zijn een reflectie op het zelfbeeld van de mens. Ooit had die niet eens een spiegel om zichzelf in te bekijken. Inmiddels is hij geobsedeerd door het beeld dat anderen van hem hebben. Alfred maakt een reis in omgekeerde richting en wordt steeds meer op zichzelf teruggeworpen. Als z'n kompas tussen de rotsen verdwijnt, is hij ook de laatste spiegel kwijt.

Koole en acteur Reinout Scholten van Aschat maken al vroeg duidelijk dat we niet naar de werkelijkheid kijken. De passieve agressie die Alfred bij de andere expeditieleden denkt te zien, zijn rode oogleden, alles wijst op een gekleurde realiteit.

Bijna ongemerkt lijkt het besneeuwde Noorse landschap te veranderen in het landschap van Alfreds geest, waar hij op zoek moet naar een route terug naar de bewoonde wereld.

De grootste kracht van 'Beyond Sleep' is het vertrouwen op zijn eigen beeld, wat mooi resoneert met Alfreds zoektocht. Koole vertrouwt op sfeer en stilte en doet toch recht aan de rijkdom van de roman, die nou eenmaal overal woorden voor nodig heeft.

Sommige films verbeelden van begin tot eind één vloeiende beweging. Dit is de beweging van Alfred, die alles loslaat, valt, en weer opstaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden