Hermans draait academische klok terug

Behalve dat minister Hermans van onderwijs nu eenmaal een afspraak met zijn buitenlandse collega's heeft gemaakt, is er geen reden voor verandering van de academische structuur. Die leidt eerder tot verlies van een Nederlandse verworvenheid: dat alle talent aan de bak komt.

Je vraagt je af waarom het Angelsaksische bachelor/master-model zo nodig het bestaande Nederlandse doctoraal-programma moet vervangen. Als inderdaad het systeem van HBO- en academisch onderwijs ertoe zou leiden dat de kwaliteit van het hoger onderwijs achterblijft bij vergelijkbare onderwijssystemen in het buitenland, zou dat een goede reden zijn voor verandering.

Indien de 'klanten' van dat huidige systeem (organisaties en studenten) niet tevreden zouden zijn met de kwaliteit van het afgeleverde 'product' (studenten/kennis), dan wel als er objectieve criteria bestaan waarlangs men de kwaliteit van het betreffende onderwijs kan afkeuren, zou dat ook tot herstructurering dwingen. Niets van dat alles. Invoering van het nieuwe model lijkt ingegeven door banale uitgangspunten: minister Hermans van onderwijs is het vooral te doen om zich te conformeren aan de zogenaamde Bologna-verklaring waarin 29 Europese ministers van onderwijs beloven het bachelor/master-model in hun landen in te voeren.

De onderwijsorganisaties zelf, noch de studenten, noch de organisaties waar afgestudeerden instromen hebben er bij mijn weten bij de minister op aangedrongen. Hun voldoet kennelijk het bestaande duale systeem.

Bij mijn beste weten behoren het Nederlandse onderwijs en onderzoek echter tot de beste ter wereld. Wat ons hoger onderwijs bovendien bijzonder waardevol maakt is dat die hoge kwaliteit voor iedereen, ongeacht afkomst of welstand, toegankelijk is. We kennen namelijk geen kwalitatief onderscheid tussen de universiteiten. Evenmin kennen we verschillende collegegelden. Op deze wijze waarborgen wij in Nederland dat al onze talenten, arm of rijk, de gelegenheid geboden wordt tot ontwikkeling te komen.

De pleidooien voor invoering van het Angelsaksische bachelor/master-model verwijzen doorgaans naar het Amerikaanse systeem van hoger onderwijs. Welnu, dit Amerikaanse model kent geen onderscheid tussen hbo en universiteit, maar alleen tussen colleges en universiteiten. Aan de colleges kan doorgaans alleen een bachelors diploma behaald worden (net als bij ons hbo) en aan de universiteiten bachelors, masters (doctoraal) en Ph.D (doctoraat) diploma's. Dit is allemaal nog redelijk vergelijkbaar met het Nederlandse duale systeem van hogescholen en universiteiten. Maar de kwaliteitsverschillen tussen colleges en universiteiten in de VS zijn enorm. Bovendien zijn de kwaliteitsverschillen tussen de universiteiten onderling zo mogelijk nog groter, van top-kwaliteit (Harvard, Yale, Columbia, Michigan, etc.) tot middelmatig (diverse state universities). De top-universiteiten worden veelal gesponsored met privé-donaties en kennen zeer hoge collegegelden. De waarde van een academische opleiding in de VS wordt dan ook volledig bepaald door de instelling waar de opleiding gevolgd is.

Inmiddels pleit een aantal politici en bestuurders in Nederland, onder wie minister Hermans en bestuursvoorzitter Vredevoogd van de Universiteit van Leiden voor invoering van een bachelor/master-programma voor het hoger onderwijs. Vredevoogd bestempelt dit programma als een 'mild Amerikaans regime, waarbij het academische diploma zijn betekenis vooral zal ontlenen aan de instelling waar ze is afgegeven'.

Achteloos wordt hiermee voorbijgegaan aan het bij wet (1876) geregelde principe van gelijkwaardigheid van universiteiten. Wat erger is, is dat hiermee volstrekt archaïsche toestanden geïntroduceerd worden waarmee uiteindelijk slechts elites toegang krijgen tot de beste universiteiten. Vredevoogd bevestigt dat impliciet. Hij noemt het denivellering. Ik noem het elitisering en ik voorspel dat invoering van een 'mild Amerikaanse regime' zal leiden tot 'mild Amerikaanse collegegelden' voor de 'betere' universiteiten waardoor ons langbevochten democratische erfgoed in het geding komt. Immers, ongeacht afkomst, inkomsten, rijkdom, armoe, geloof, kleur, wordt tot op heden ieder met de juiste talenten in staat gesteld het beste onderwijs te volgen. Ik zou dan ook willen zeggen: Hermans, hou nou eindelijk eens op met verkwanseling van ons hoger onderwijs. De kwaliteit daarvan staat niet ter discussie.

Het kan echter nog erger. Rector prof. dr. Ahmet Akgündüz van de Islamitische Universiteit Rotterdam nam bij de opening van het academische jaar afscheid van de kernactiviteiten van universiteiten, te weten onderwijs en onderzoek. Volgens hem is de Islamitische Universiteit in Rotterdam namelijk vooral opgezet 'om moslims te bewaren voor het moreel verval in Europa'. In zekere zin leiden beide, totaal aan elkaar verschillende, 'onderwijsvernieuwingen', invoering van het Angelsaksische systeem en 'afscherming van moslims voor moreel verval', uiteindelijk toch tot hetzelfde resultaat: afbraak van ons democratische onderwijsbestel.

Dr. Rob C.H. van Otterlo is general manager training & education center, Luchtverkeersleiding Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden