Herman Sandberg 1918- 2008

Herman Sandberg was een hoofdredacteur van de oude stempel. Maar ook een uitzonderlijk journalist met een grote persoonlijke moed.

Jan Kuijk

Herman Sandberg, oud-hoofdredacteur van Het Parool, was een man met vele, vaak tegenstrijdige eigenschappen. Daardoor verwierf hij bij een deel van zijn medewerkers bewondering en gezag, waar tegenover hij bij anderen juist afkeer en weerzin opriep – een constellatie waarin Sandberg zich met een ouderwets ’verdeel en heers’ staande kon houden, totdat ook de geest van de jaren zestig en zeventig de redactionele verhoudingen beïnvloedde. Maar al verdonkerde daarna de glans wat, hij heeft er recht op beoordeeld te worden op zijn hoogtepunten en dan blijft het beeld onaangetast van een uitzonderlijk journalist met een grote persoonlijke moed.

Die moed had hij al in de oorlogsjaren getoond door mee te werken aan het vervalsen van persoonsbewijzen en het illegale Parool. Dat liep twee keer mis toen de Duitsers belangstelling toonden, maar hij wist twee keer aan arrestatie te ontkomen.

Het was deze onverschrokkenheid ook, die hem van pas kwam als verslaggever in Boedapest in oktober en november 1956, toen de Hongaren in opstand waren gekomen tegen het communistische bewind – een opstand waar Russische tanks snel een einde aan maakten. Sandberg was toen nog maar een blauwe maandag journalist en één jaar correspondent voor zijn krant in Bonn, maar begenadigd met een gezond inzicht in politieke verhoudingen én het bezit van een VW-kever.

Eén week heeft hij daar in dat rumoer kunnen werken, maar op zondagmorgen 4 november 1956 werd hij om half vijf in zijn hotelkamer gewekt door mitrailleurvuur op straat. Het leek hem het verstandigste zijn heil te zoeken in het Nederlandse gezantschap in een buitenwijk. Aanvankelijk kon hij overdag alleen op het dak van het betrekkelijk veilige en hoog op een heuvel gelegen gezantschap zien en horen dat er in de stad stevig gevochten werd en dat er grote branden waren. Maar toen de radiozenders van de opstandelingen een voor een wegvielen en de Russen en hun handlangers op dinsdag radio Boedapest weer in handen kregen, was Sandberg als bron op zichzelf aangewezen.

In zijn kever verkende hij de stad, waar hij op knooppunten een ’onzegbare’ ravage en lege winkeletalages aantrof en achter een brugpijler moest schuilen voor onverwacht mitrailleurvuur. Maar ook meiden zag die joyeus deden tegen Russische soldaten en kinderen met veel belangstelling voor het zware Russische materieel of een vrouw die vroeg of hij melk had voor haar kind.

Tientallen kleine observaties met groot wereldnieuws als achtergrond, maar Sandberg kon er niet veel mee doen, want alle verbindingen met het Westen waren uitgevallen. Toch schreef hij ’s avonds zijn waarnemingen in telegramstijl op. Schrijven was noodzaak. Maar als journalist zag hij er ook nuchter de waarde van in. Het was belangrijk en moest aan anderen verteld worden.

Zondag 11 november zag hij eindelijk kans met zijn dagboekaantekeningen Wenen te bereiken, waar hij het hele relaas met al die korte zinnetjes doorgaf aan Het Parool, dat er de volgende dag een hele pagina voor inruimde. Het was in zijn kale veelzeggendheid indrukkend mooi.

In elk geval was dit optreden in Boedapest voor hoofdredacteur Koets een overweging hem voor te dragen als zijn opvolger. Die benoeming kwam in 1959 tot stand, maar eerst in 1961 trad Sandberg werkelijk aan. Het bestuur had aan een inwerkperiode gedacht, maar daar had hij zelf geen behoefte aan. Twee jaar correspondentschap in Londen trok hem meer. Dat hij geen lid was en wilde worden van de Partij van de Arbeid was geen punt meer.

Van de eerste dag af was hij aanwezig in de krant. Hij gooide de hele krant om en dat gaf soms een hele schrik. Binnenlands nieuws bezag hij met het dedain van de man, die lang in het buitenland heeft gewoond en kunst (tot zijn komst het sterke punt van de krant) vertrouwde hij niet helemaal. Muziekrecensies vond hij zelfs ’elitair’. Daarentegen had hij warme belangstelling voor sport en de factor macht in de wereldpolitiek. Wat hij vooral zocht en bracht waren grote, goed geschreven achtergrondverhalen over onderwerpen die in de dagelijkse conversatie een rol konden spelen. Kwaliteit, maar dan popular quality zoals hij het zijn redactie voorhield.

Het is paar jaar goed gegaan en Het Parool bloeide als nooit te voren. Maar op den duur bleek de formule niet duurzaam en ook in de persoonlijke verhoudingen boterde het niet meer. Sandbergs mooiste uur heeft achteraf gezien eigenlijk maar kort geduurd.

Herman Willem Sandberg

werd op 19 december 1918 geboren in Dieren. Hij overleed op 10 januari 2008 in Laren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden