Herman Pleij

'Ik wil alles op zijn plek zetten en als verhaal presenteren'

Herman Pleij (73) is emeritus hoogleraar middeleeuwse letterkunde. Voor de tentoonstelling 'De zomer van Herman Pleij' maakte hij een keuze uit de collectie van Museum Catharijneconvent. Te zien t/m 4 september.

'Als ik tegenwoordig vroeg wakker word en daarna toch weer in slaap val, kan ik soms een eerdere, afgebroken, droom voortzetten. De sfeer is aangenaam en er is een vast patroon: ik maak dingen af, of ik regel iets met een persoon die ik onlangs ben tegengekomen op straat, bijvoorbeeld een oud-student die bij mij college heeft gelopen en me aanspreekt. Zo'n vluchtige ontmoeting heeft iets onbevredigends, omdat ik de ander vaak niet ken of me niet herinner. In mijn droom los ik dat op, door zo'n straatgesprek aan te vullen tot een afgerond verhaal. Die behoefte heb ik ook als ik literatuur-historisch onderzoek doe: het verzamelde materiaal is nooit volledig, maar ik wil het op z'n plek zetten en als verhaal presenteren.

In een andere, minder prettige, droom sta ik op het toneel en besef ik dat ik mijn tekst niet ken. Als student speelde ik bij het studententoneel. In mijn droom bereid ik een voorstelling voor, ik heb er zin in, maar repeteren vind ik niet nodig omdat ik het stuk al ken. In de coulissen echter merk ik dat ik niet eens weet wanneer ik op moet. Als ik wakker word voel ik gêne: wat verbeeld ik me wel?

Het is een vreemde droom die niet geënt is op een werkelijke ervaring. Ik geef geregeld lezingen en dan red ik me altijd wel. Toch is er misschien deep down de vrees dat ik een keer met de mond vol tanden voor een zaal sta.

Een enkele keer krijg ik een verzoek om ergens aan mee te werken en denk ik achteraf: dit had ik beter niet kunnen doen. Maar dat ik deze zomer ben gevraagd als gastconservator van het Catharijneconvent vind ik heel opwindend. Het museum heeft in de kelder zoveel mooie religieuze kunst opgeslagen, zeker ook op mijn terrein, de Middeleeuwen.

Zo vond ik in de kast een stuk van een retabel (altaarstuk, red.) dat mij heel dierbaar is geworden. Het is een kruisigingsscène zoals ik nog nooit had gezien, met twee vrouwen die verscheurd zijn door smart: één klimt uit wanhoop in het kruis. Licht ridicuul, vinden we nu, maar het krijgt een andere betekenis als je het in zijn tijd plaatst. Ik heb me steeds afgevraagd: wat bedoelde de kunstenaar en hoe keken mensen ten tijde van de Moderne Devotie ernaar?

Interessant is ook om lijnen door te trekken naar nu. De koopmansmoraal, het gezinsideaal en de vaste rolverdeling daarbinnen: allemaal uitvindingen uit de Lage Landen die hier eigenlijk nooit zijn veranderd. In de Middeleeuwen werden mentaliteiten gekweekt waarvan wij de directe erfgenamen zijn. Het geringe percentage vrouwen in topfuncties bijvoorbeeld is mijns inziens te verklaren uit de dwang van onze gezinscultuur."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden