Herkomst Libische wapens pijnlijk voor Europese leiders

Stuk voor stuk verklaarden de Europese leiders vorige week plechtig dat de Libische leider Kadafi kan fluiten naar nieuwe wapens, nu hij ze inzet tegen zijn eigen bevolking. Zijn repressie was voor de EU echter jarenlang geen bezwaar om hem wapens te verkopen.

Heel Europa profiteerde van het einde van het wapenembargo tegen Libië in 2004, vooral Italië, maar ook Frankrijk en Engeland. ¿Natuurlijk wisten ze met wie ze van doen hadden¿, zegt Ko Colijn, defensiedeskundige aan instituut Clingendael. ¿Maar wapenexport wordt gezien als instrument van buitenlandse politiek. Je kunt er iemand mee paaien of onder druk zetten, en dat geeft invloed. Kadafi werkte actief mee aan de verspreiding van kernwapens. Hij bleek bereid daarmee te stoppen, en zelfs zijn internationale netwerk te helpen oprollen, in ruil voor het einde van het wapenembargo. Een duivels dilemma, maar in 2004 werd hij daarvoor gefêteerd.¿

Frank Slijper van de Campagne tegen Wapenhandel ziet niet in waarom dictators met wapens moeten worden gepacificeerd. ¿Er was meer aan de hand. Men was in die tijd vooral bezorgd om de stroom migranten. Vooral Italië wilde dat Libië hulp kreeg in de vorm van een kustwacht en nachtzichtapparatuur. In dat voetspoor volgde de rest van de wapenmarkt vanzelf, van traangasgranaten tot aan dure Rafale gevechtsvliegtuigen, een order waar Frankrijk op dit moment mee bezig is.¿

EU-lidstaten hebben in een gedragscode afgesproken wapenexporten te toetsen aan acht criteria, zoals het effect op de mensenrechten en op de regionale stabiliteit. De uiteindelijke afweging maken de lidstaten echter zelf - en die valt vaak positief uit, want de commerciële en politieke belangen zijn groot. Na het veroordelen van het gewelddadige optreden van de regimes in onder meer Egypte, Libië en Bahrein, bezocht de Engelse premier David Cameron vorige week alweer een grote wapenbeurs in de Verenigde Arabische Emiraten, in gezelschap van de hele top van de Britse wapenindustrie.

Ook Nederland keurt wapenverkopen aan dictaturen niet direct af. ¿Er wordt wel altijd onderzocht of er een verband bestaat tussen het betreffende wapen en geconstateerde mensenrechtenschendingen¿, aldus een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken. ¿Daarbij gaan we uit van de situatie van dat moment. Het is onmogelijk rekening te houden met alle mogelijke toekomstige ontwikkelingen.¿

De drijfveer is niet alleen commercieel, zegt Colijn, het gaat ook om steun aan bondgenoten. ¿Daarom heeft Nederland de halve landmacht aan Egypte verkocht, inclusief duizend pantserrupsvoertuigen en training voor officieren.¿

In Bahrein veegde het leger de straten twee weken geleden schoon met dezelfde pantservoertuigen. ¿Men wist toen ook al dat protesten in Bahrein hardhandig werden neergeslagen. Maar het is altijd een mix van belangen en moraal.¿

Nederland past de Europese criteria relatief netjes toe, vindt Colijn. ¿Andere landen zijn veel opportunistischer, zoals Frankrijk, voor wie de wapenindustrie jarenlang de grootste exportsector is geweest. Daarom moet er nodig één vergunningensysteem komen.¿

Arjan El Fassed, Kamerlid voor GroenLinks, wil verder gaan. ¿De afgelopen weken hebben getoond wat de consequenties van het Europese wapenbeleid zijn voor gewone burgers in het Midden-Oosten. Ik wil dat we in Europa een wapenembargo bepleiten voor alle dictatoriale regimes in de regio.¿ VVD'er Han ten Broeke vindt het huidige beleid al redelijk stringent. ¿Links moet wel beseffen dat het financiële gevolgen heeft als we ons oude materieel niet meer doorverkopen.¿

Op 16 maart debatteert de Tweede Kamer over de kwestie.

Groeimarkt wapens

Het Midden-Oosten en Noord-Afrika worden steeds belangrijker als afzetmarkt voor Europese wapens. In 2009 werd er voor bijna 12 miljard euro verkocht, twee keer zo veel als het jaar ervoor, blijkt uit recente cijfers van de Europese Commissie. Er werd voor meer dan 340 miljoen euro aan wapendeals met Libië goedgekeurd. Dat ging grotendeels om kleine wapens en technologie om communicatienetwerken mee te storen - wat Kadafi vorige week goed van pas kwam. Vorig weekeinde kondigde de VN-Veiligheidsraad een totaal wapenembargo tegen Libië af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden