Review

Herkenningsreis door archieven van de Stasi

Zijn rap en house de 'verzetsmuziek' van vandaag, dan waren jazz, rock 'n roll en beat dat voor de generaties van gisteren. In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw verzette de jeugd zich met eigen muziek tegen ouders, school en kerk. Charlie Parker, Elvis Presley en The Beatles waren de aansprekende idolen. Metgezellen op de weg naar volwassenheid langs een route die -dankzij de toenemende welvaart- steeds langer werd. Dat is het Westerse verhaal.

In het toenmalige Oostblok symboliseerde die Westerse opstandige muziek een dubbel ondergrondsverzet. Niet alleen tegen de oudere generatie maar vooral ook tegen 'het systeem'. Achter het IJzeren Gordijn konden deze streng verboden cultuur-aberraties hooguit ondergronds gedijen. Wat net wèl aan de oppervlakte kwam, verscheen op door de staat gecontroleerde platenlabels. De cd-serie 'SURFBEAT BEHIND THE IRON CURTAIN' (AIP-Records) laat daar een verrassend glimp van horen met Shadows- en Beatles-klonen uit de Sovjet Unie, Oost-Duitsland, Hongarije, Polen en Tsjechoslowakije. ,,Ze speelden op zelfgebouwde gitaren via apparatuur geknutseld uit fifties radio's'' aldus samensteller Harry Vee. En: ,,Er was gebrek aan alles, van snoeren tot snaren. Platen uit het Westen waren verboden, zodat de 'crazy stuff' die jongeren konden beluisteren uit hun radios kwam: van Westerse FM-stations en BBC Berlijn''. Ook via toeristen glipten andere geluiden door de plooien van het IJzeren Gordijn. Hoe hongerig de Oostblok-jeugd was naar informatie over Westerse popidolen vertelde Artemy Troitsky me in 1988 toen de Glasnost doorbrak. Hij maakte een toernee door het Westen ter gelegenheid van de publicatie van 'Back in the USSR: the true story of rock in Russia' (Omnibus, '87). ,,Foto's van The Beatles werden aan elkaar verhuurd, zodat je er thuis enkele dagen van kon genieten. Lp-kopieën op band kostten drie roebels, de plaat zelf bracht 20 tot 30 roebels op.'' En: ,,Rock en

beatmuziek leefden afgesneden van het officiële culturele leven. Pas in 1980 werd het eerste door de staat erkende poppodium geopend'', aldus Troitsky. Tegen die achtergrond is het verbazingwekkend te horen hoe fraai en meedogenloos de surf- en beatmuziek in de landen van het Warschau-pact desondanks floreerden. Je struikelt over bloedstollende Shadows-covers (hier 'Torpedo' geheten in de vertolking van The Singing Guitars uit Moskou). Je treft juweeltjes aan als 'Oh mondd' van de Hongaarse band Illes, die onbeholpen in rauwe rock haar frustratraties uitschreeuwt. Het Beatles-Stones debat was al bij voorbaat beslecht ten faveure van de eersten. Volgens Troitksy ,,waren in het Oostblok The Beatles verreweg favoriet wegens hun accent op melodie en tekst, dat veel natuurlijker aansloot op de traditie''. Zodoende valt ook een cover van 'I want to hold your hand', bij de Oostduitse groep Amigos 'Komm gib mir deine hand' geheten, te horen. Helaas is de samensteller niet consequent in zijn selectie. Hier en daar doemen bands uit Italië en Nederland op (de indo-rockgroep The Javalins), 'Another Surinam band' aldus de foutieve vermelding in het cd-boekje. Ondanks dergelijke schoonheidsfoutjes biedt de serie 'Surfbeat behind the iron curtain' een spannend kijkje achter de schermen van de recente Europese geschiedenis. Alsof je een auditieve ontdekkingsreis onderneemt door de Stasi-archieven. Maar bovenal prevaleert het luisterplezier rond een popcultuur die tegen de verdrukking in haar eigen weg zocht en... in wezen niets verschilde van de onze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden