Herinneringen die je besluipen als hyena's

Melodrama over misbruik. Prachtig in stijl en compositie, maar niet in alles geloofwaardig

Toen Hanya Yanagihara (1975) twee jaar geleden haar eerste roman publiceerde, waren alle gezaghebbende critici in de VS en Groot-Brittannië het erover eens dat 'Notities uit de jungle' een van de beste boeken van 2013 was. Omdat ze er twintig jaar aan had gewerkt en een succesvol debuut niet zelden wordt gevolgd door een torenhoge schrijfblokkade, ging men er stilzwijgend van uit dat het wel even kon duren voor Yanagihara met een opvolger kwam. Maar veel sneller dan verwacht is er een tweede roman, 720 bladzijden dik en getooid met een titel ('A Little Life') die in verhouding tot de omvang nogal bescheiden klinkt. Het boek maakt kans op de Man Booker Prize, die dinsdag wordt toegekend.

Even misleidend als de titel is het begin van 'A Little Life'. Dat zet in als een vrij conventionele geschiedenis over vier vrienden die na hun studietijd naar New York trekken, op zoek naar mogelijkheden om hun ambities waar te maken en met elkaars gezelschap als houvast. Behalve Malcolm, die rijke ouders heeft, zijn ze platzak en slecht behuisd. Maar dankzij hun intellectuele en artistieke contacten voelen ze zich als vissen in het water. Willem, een aangename en aantrekkelijke persoonlijkheid, wil acteur worden. Malcolm mikt op een carrière als architect. JB is een veelbelovende kunstenaar, een beetje venijnig van aard. En ten slotte hebben we Jude, afgestudeerd als jurist en uiterst zwijgzaam over zijn verleden.

Yanagihara gebruikt de komst van het viertal naar New York als startpunt voor een beklemmend verhaal. We volgen de vrienden tientallen jaren, zijn getuige van hun succes, groeiend aanzien en toenemende welstand, maar krijgen via een aantal flashbacks ook zicht op hun voorgeschiedenis. Zo blijkt Jude in zijn jeugd op een verschrikkelijke manier te zijn misbruikt. Schaamte belet hem erover te praten. Van de herinneringen die hij zorgvuldig voor zich houdt, zou hij graag ontslagen willen zijn. Maar hij kan niet voorkomen dat ze hem als hyena's besluipen en wachten op een onbewaakt ogenblik om toe te slaan. "Ze liggen lang uitgestrekt in het gele gras, leggen zich lui over de takken van de apenbroodboom die zich als tentakels verspreiden, en staren hem met hun gele ogen nauwlettend aan. Op slechte dagen voelt hij hun snorharen trillen wanneer hij zich langzaam door hun territorium beweegt, hij voelt hun onverschillige spot: hij weet dat hij in hun macht is, en zij weten het ook."

Ook in het intieme bestaan van de andere drie vrienden laat het leven steeds meer zijn tanden zien. Hoewel ze zich bevinden in een stad waar elke afzonderlijke identiteit samen met andere opgaat in een grote smeltkroes, draagt elk van hen zijn eigen pijn met zich mee en zoekt elk een eigen ankerpunt. "Ze zochten allemaal naar troost, iets dat alleen van henzelf was, iets om de angstaanjagende leegte op een afstand te houden, de onmogelijkheid van de wereld, van de meedogenloosheid waarmee minuten, uren en dagen verstreken."

Jude kan zijn pijn, schuld en zelfhaat alleen maar verdoven door zichzelf regelmatig te verwonden, als 'een vorm van straf en ook van reiniging... het gaf hem de kans om al het gif en bederf te lozen... het weerhield hem van onredelijke woede jegens anderen.' Maar langzaamaan raakt hij de controle kwijt. Hoewel zijn vrienden er alles aan doen om hem te redden, kent de geschiedenis geen genade, niet met Jude, niet met zijn vrienden, en ook niet met de lezer. Het wordt er alleen maar donkerder en ontstellender op.

Omdat 'A Little Life' aanvankelijk inzet als een tamelijk onschuldige coming-of-age-roman, blijft de lezer tot ver in het verhaal hopen dat Jude's lijdensweg uiteindelijk zal leiden tot inzicht en verlossing. Maar zoveel is niet te koop. Yanagihara laat het lijden zien als iets statisch, iets rauws dat te groot en te heftig is om te worden ontkend of verwerkt. Ze laat ons delen in haar twijfel aan de mogelijkheid om diepgewortelde trauma's draaglijk te maken, of dat nu kan met behulp van therapie dan wel door het tonen van begrip en liefde.

Bij alle overtuigende kanten kent deze roman ook een paar minder sterke punten. Het eindeloze geduld van Jude's vrienden tijdens zijn volwassenheid is op den duur niet meer geloofwaardig, zeker niet nu het scherp contrasteert met de ultieme slechtheid die hij als kind heeft ervaren. Ook de intelligentie, de rijkdom en het succes van de personages is te veel van het goede, net als de Paulo Coelho-achtige levenswijsheden die de schrijfster hun in de mond legt.

Maar deze bezwaren zijn van ondergeschikt belang. 'A Little Life' is prachtig van stijl en de compositie staat als een huis. Niet de minste verdienste is wel dat Yanagihara de sentimentaliteit, die in een aangrijpend verhaal als dit zo gemakkelijk een kans krijgt, glansrijk heeft weten te vermijden. Ze trekt je, of je nu wilt of niet, beetje bij beetje een duistere wereld in en laat je aan het eind achter met op je netvlies onuitwisbare beelden van goed en kwaad.

Hanya Yanagihara: A Little Life Doubleday; 720 blz. euro26,99

Gokken op de Man Booker Prize 2015

Voorspellen wie aanstaande dinsdag de meest prestigieuze literaire prijs in het Engels taalgebied opstrijkt, is koffiedik kijken, maar gelukkig hebben de Britten daar een nationale hobby van gemaakt. Hanya Yanagihara was met 'A Little Life' bij de bekendmaking van de longlist - hoewel omstreden - direct ook favoriet bij de bookmakers, en dat is ze nu, twee maanden later, nog steeds. Op de tweede plaats prijkte toen de inmiddels afgevallen Marilynne Robinson, nu staat daar de Jamaicaan Marlon James met zijn roman 'Een beknopte geschiedenis van zeven moorden' over de moordaanslag op Bob Marley en zijn nasleep tot in de jaren negentig. 'Meer imposant dan lekker leesbaar', oordeelde The Guardian over James.

Kansrijk is ook de Nigeriaan Chigozie Obioma, de enige debutant die genomineerd werd. Zijn roman 'The Fishermen' is de kroniek van een aangekondigde dood rond vier broertjes - de jongste 9, de oudste 15 - die stiekem gaan vissen, waarna een van hen van een ziener te horen krijgt dat hij door een broer zal worden vermoord - een profetie die de familie haar leven lang achtervolgt.

Sunjeev Sahota lijkt met 'The Year of the Runaways', over Indiase immigranten in Sheffield, een outsider.

Maar het minst waarschijnlijk is de winst van 'Satin Island' van de Brit Tom McCarthy (ondoordringbaar postmodern) of die van 'De blauwe draad' van Anne Tyler. Deze geliefde Amerikaanse schrijfster liet bij verschijning van haar twintigste roman weten dat dit ook haar laatste zou zijn. Het zou mooi zijn als Tyler haar lange carrière kon afsluiten met de Man Booker Prize, maar het valt niet te verwachten dat haar intieme familieroman over de onopmerkelijke Whitshanks in Baltimore het wint van een groots melo- drama rond zelfmutilatie na seksueel misbruik, of een episch relaas over de 56 kogels die Bob Marley op zich kreeg afgevuurd en die toch allemaal doel misten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden