Herinneren, herinneren, herinneren

Dertig jaar Herinneringscentrum Westerbork werd gevierd met een klein symposium. De vraag luidde: hoe moet het de komende dertig jaar verder met de herinnering?

Op 12 april 1983 werd het herinneringscentrum geopend. In mijn verwarring dacht ik even dat na dertig jaar het herinneringscentrum herinnerd moest worden.

Je hebt het Kamp Westerbork en, een paar kilometer daarvandaan, het Herinneringscentrum Westerbork. In het centrum word je aan het kamp herinnerd.

Het kampterrein zelf is nagenoeg leeg. In de naoorlogse jaren, waarin het kamp nog diverse functies had (internering van NSB'ers, opvang Indische Nederlanders en Zuid-Molukkers), is zo'n beetje alles verwijderd.

De herinnering is laat op gang gekomen.

De herinnering aan wat?

Aan de periode dat het kamp een polizeiliches Durchgangslager was. Ruim honderdduizend joden vertrokken van hieruit, in 68 transporten, naar de vernietigingskampen.

Westerbork was een schakel in de uitroeiing. De herinnering eraan heeft zo z'n ups en downs gehad. De zaak dreigde eind jaren zestig helemaal opgedoekt te worden.

Men verkocht de barakresten aan boeren, die er vee in stalden. En liet een rits radiotelescopen neerzetten, want het was er zo lekker stil.

Tot iemand bedacht dat tenminste een monument op z'n plaats zou zijn. En toen begon de behoefte aan herinnering een beetje op te laaien.

Op 5 mei 1995 maakte Ad van Liempt zijn langste televisieprogramma, van negen uur 's ochtends tot twaalf uur 's nachts. Met Vera Lynn op de Amstel. 'We dachten dat dit de laatste grote herdenking zou zijn.' Maar daar bleek niets van te kloppen.

Van Liempt sprak op het symposium voor een kleine groep herinneringswerkers.

Na '95 leefde de oorlog meer dan ooit. Een stroom boeken, films, een vollopend Anne Frankhuis. En het Herinneringscentrum Westerbork groeide van 2 medewerkers in 1983 tot 35 nu. Vorig jaar werd het door 300.000 mensen bezocht.

Van Liempt onderscheidde bij het brandend houden van die herinnering één groep in het bijzonder: die van de journalisten. Lou de Jong was er in oorsprong één van. Hij wist later als historicus met zijn netwerk van journalisten de publiciteit te orkestreren.

'Een journalist heeft een beter oog voor detail, voor het drama van de geschiedenis,' zei Van Liempt. En er waren nog zoveel verhalen te vertellen. 'Ik zie nog steeds het vuur branden in het oog van jonge journalisten.'

Die oorlog is dus voorlopig nog niet afgelopen, of, om Harry Mulisch te citeren, de Tweede houdt pas op als er een Derde komt.

Intussen zitten ze in Westerbork wel met dat lege terrein. Heeft dat terrein voldoende zeggingskracht? Een park is het. Met aan de rand die schotels die het heelal in luisteren, afgewend van het aardse. Moet er een barak herbouwd worden. Een spoorlijn weer aangelegd? Een wagon geplaatst? Zulke overwegingen zijn er. Want dat herinneren, dat gaat niet vanzelf.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden